Pagina-afbeeldingen
PDF

paaling aan een blind Mensch , hy zal daarom niets meer ervan weeten, of aan een Boer, die goede oogen heeft, en gy zult by het denk beeld dat hy ervan heeft niets konnen byvoegen. Philo. Dit komt wel overeen, met het geen Erastus in een van zyne Brieven zeide, dat de beletzelen niet in het licht, maar in den Mensch moeten gezogt worden, daarom moet men, al hetgeen de Waarheid belet weg weeren. Crito. Deeze beletzelen, moeten by alle Menschen zeer groot zyn, om dat zo weinig menschen, de Waarheid toegang geeven. De meeste Menschen, zyn Slaaven van de dwaaling, het bygeloof en de buitenspoorigste verbeeldingen. Het klein getal onder de Christeren dat bequaam is om de waarheid te verstaan, is zo vast aan hunne driften gehegt door vooroordeelen en verblintheden overreed dat zy een goet gezigt hebben, dat het onmogelyk is, om daar door te komen. Het is niet genoeg dat ik my zelfs zeg, dat de opregtheid van de wil, en de gehoorzaamheid aan de conscientie, tot dit einde voldoende zyn; want de ondervinding, heeft ons ten opzichte van een groot getal Heidenen geleerd, die opregte menschen schynen geweest te zyn, en die de Conscientie van hunne Dwalingen niet heeft konnen geneezen, dat dit valsch is. Philo. Wy zouden die zelve aanmerking, ten opzichte van verscheide Christenen konmen maaken, die een zeer teedre Conscientie schynen te hebben, schoon zy haar van het bygeloof niet geneezen kan. Erastus. Uw gezegde Crito, behelsde twee Vraagen: Eerst, wat beletzelen het zwaar

[ocr errors]

ste zyn om weg te neemen! Ten tweede, of het mogelyk is, dat de opregtheid van de wil en de gehoorzaamheid aan de Conscientie , hier toe genoeg zyn Laaten wy zo het u belieft, deeze twee belet Zelen wel onderscheiden : Het eene is een willekeurig, maar het andere niet. Ik spreek nu van alle Menschen in 't gemee", ## zo wel als Heydenen. Ik zeg dan, dat de opregtheid van de wil, en de gehoorzaamheid aan de Conscientie, volmaakt bekwaam zyn, om willekeurige belet

zelen weg te neemen, en dat zodanige, die

niet willekeurig zyn , door die zelve middelen, na dat de omstandigheeden min of meer voordeelig zyn ook in evenredenheid konnen te oooven gekomen worden. Prilo. Indien ik niet wat dom was, zo zou ik u met een half woord verstaan zonder verder verklaring nodig te hebben, maar nu moet ik u verzoeken, om dit door eenig voorbeeld te wille ophelderen. Erastus. Laat ons eerst beschouwen, wat geen willekeurige beletzelen zyn. Het zyn zodanige die wy niet konnen voorkomen , die zonder onze toestemming, en voor dat het in onze macht was, om daar tegens te waaken, door anderen in ons voortgebragt zyn Hier toe behooren de valsche begrippen omtrend de Godsdienst, de buitensporige en bygelovige gevoelens, die in de hersenen van jonge lieden gesmeed worden, eer zy tyd hebben, om hunne toestemming na een ryp beraad, daar toe te geeven. . Hiertoe behooren ook , de quaade # - el

beelden van ondeugende Menschen, met hunne schaadelyke grond-beginzelen , die zy de Jeugd inboezemen , voor dat die weeten, waar toe dezelve strekken. Dog dit laaste zoort van beletzelen, die eerst niet willekeurig zyn, konnen naderhand willekeurig worden. Philo. Nu versta ik zeer wel wat beletzelen genoemt worden die niet willekeurig zyn Wat dunkt u Erastus,ben ik niet schrander van begrip, dog ik vrees dat gy geen ja zult andwoorden , als ik u vraag wat dan willekeurige beletzelen zyn. Crito. Ik meen volkomen, in staat te zyn, om u deeze vraag te beandwoorden. Dat zyn zodanige die van de wil afhangen. Philo. Een Philosooph als Crito, is alleen in staat om aantetoonen , dat niets beeter na wit gelykt als witheid zelfs Erastus. Ik moet bekennen,dat men de willekeurige beletzelen, eerder begrypen als bepaalen kan , ten waare men met de bepaaling van Crito genoegen wilden neemen: . en laat het zo belachgelyk zyn als het wil, zo zullen wy 'er ons voordeel meede doen, door te overweegen, wat de beletzen zyn, die van de Wil afhangen. Crito. Gy ziet Philo, dat Erastus nog eenige achting heeft, voor het geen gy zo veracht. Erastus. Een van de eerste zaaken, die van de wil afhangen, is dat men na de wroeging van het geweeten luisterd, of dat men die tragt te smooren. Indien het eerste, zo begint de wil hier omtrent oprecht te worden , dat een inleiding is tot alles wat goed kan genaamd worden. Indien het laaste, zo neigt de wil zig na het valsche, dat het beginzel van alle quaad is. Wanneer de wil, de eerste stap tot de op

E 4 regtregtheid gedaan heeft, zo hangt het van dit ve, mogen af, om op die zelve weg te vorderen, en om van de eerste tot de tweede en zo tot de derde trap &c. opteklimmen, zo lang als men maar van de regte weg niet afwykt. Dit is niet moeielyk om te bevatten. Wie twyffeld, of het in de macht van de wil is, om alle willekeurig quaad te vermyden, en daaromtrend te doen; het geen de Conscientie vordert ? Nu e scht de Conscientie niets dat onmogelyk is, nog het beschuldigt ons nooit over iets, dat niet in onze macht was om te vermyden. Indien ik my nu oprechtelyk overgeef om haare leiding te volgen, om te laaten al wat my dezelve verbied, en te doen wat zy my gebied, zo zyn alle willekeurige beletzelen weggenomen? Aldus is het, gelyk ik zeide, een onweer sprekelyke zaak, dat de oprechtheid van de Wil, en het gehoorzaamen aan de Conscientie, volkomen in staat zyn om alle willekeurige beletzelen weg te nemen. Philo. Wat gy daar gezegt hebt Erastus, is ten opzichte van de praktyk , zonneklaar ; want indien myne Conscientie nooit iets dat voor my onmogelyk is, van my vordert, zo is het zeekerlyk in myne macht, om dezelve te gehoorzaamen: Dog de vraag is, of de Conscientie ons zonder omwegen leid, tot Speculat we of denkbeeldige waarheeden, van de grootste aan gelegendheid, en of zy bequaam is, om alle beletzelen, die dezelve tegenstaan weg te neemen. 4-rasin ... Om deeze laaste vraag te beandwoorden, moeten wy verscheide onderschei. dingen maaken. Eerst moeten wy weeten wat

[ocr errors]

T

[ocr errors]
« VorigeDoorgaan »