Pagina-afbeeldingen
PDF
[ocr errors][ocr errors][ocr errors][ocr errors][ocr errors][ocr errors][ocr errors]

in het onderwijs hadden gemaakt, zoo zelfs, dat eenigen reeds Neder-
duitsch spraken; doch thans is op sommige eilanden in geene vijftig
jaren een Nederlander geweest, waardoor het werk van bekeering en be-
schaving veel heeft # zoodat op Wetter het Christendom bijna
geheel verwaarloosd is. Daarentegen is het verblijdend, dat op de meeste
eilanden, het Christendom, bij gebrek aan Predikanten en Zendelingen,
door leden der gemeenten, en voornamelijk, door inlandsche School-
meesters is onderhouden en onderwezen.
Schier overal zijn de kerken netjes in orde gehouden. Voor het Ne-
derlandsche bestuur koesteren de eilanders de beste gezindheid en zij
verlangen niets vuriger dan bezetting, benevens Leeraren en Leermeesters
te ontvangen, die zij gaarne vrije woning, en al wat zij noodig hebben,
willen geven. Welligt bestaat er geen gunstiger veld van bearbeiding
ten voordeele van het Öhristendom, ware beschaving en zuivere verlichting
dan op de Zuidwesten-eilanden; terwijl de maatschappelijke deugden op
vele eilanden, zooals op M oa en Lokker, zonder voorbeeld onder de
braafste Christenen van het zoo zeer verlichte Europa zijn.
Op die eilanden, waar het Christendom niet bestaat of schier verloren
geraakt is, heerscht armoede en ellende in het stoffelijke en zedelijke.
Zoo wordt op Le ti of Lette nog aan afgoden geofferd en men werpt
aldaar onderscheidene goederen in het graf van eenen overledene. In
het algemeen kan men vaststellen, dat de bevolking der Zuidwesten-
eilanden op eenen veel hoogeren trap van godsdienst en beschaving

staat, dan die der Zuidooster-eilanden, en dat zij ook als een beter ras

van menschen, met zachtere neigingen en edeler hoedanigheden, moet
beschouwd worden. Op Letti is het volk echter in het oogloopend
onverdraagzaam, onverzoenlijk en dikwerf hatelijk, terwijl op Te ralta
of Roma eensgezindheid en liefde heerschen, zoodat onderscheidene
dorpen onder een opperhoofd staan, die den titel van Orang-Kaja-Besaar
of Opper-Orang-Kaja voert. -
Op de meeste eilanden zijn nog forten of blokhuizen aanwezig,
waarvan de meesten in verval, doch enkelen nog vrij goed onder-
houden zijn.
Voor de vischvangst bestaat hier minder lust dan op de Zuidooster-
eilanden, hetwelk aan den overvloed, van vee en vruchten is toe te
schrijven. De schildpadden vallen hier bijzonder groot, zoodat er van
500 of 400 Nederl. bonden zwaar worden aangetroffen.
ZUIDWESTERGA'T (HET), verloopen vaarwater in het Texelsche-
zeegat , prov. Woord-Holland. Zie Landspier.
ZUIDWESTHOEK (DE), een der vier groote deelen in welke de
dijkaadje van Baarzande, in Staats-Vlaanderen, prov. Zeeland, ge-
deeld is. De naam duidt de ligging aan.
ZUIDWESTHOEK (DE), drie kapen in Oost-Indië, in den Moluk-
sche-Archipel. Zie LissAreke (DB noek van), Roehoe (De hoek van) en
SAMer.
ZUIDWESTHOEK (DE), kaap in Oost-Indië, in de Straat-van-Lom-
bok, aan de Zuidwestkust van het eil. Loutbok, een der Kleine-Sunda-
eilanden.
ZUIDWESTHOEK (DE), kaap in Oost-Indië, in de Straat-van-Rotti,
aan de Zuidwestkust van het eilw Timor, een der Kleine-Sunda-eilanden.
ZUIDWEST-POLDER (DE), pold, in de Tien-Gemeten, prov. Zuid-
Holland, arr. Dordrecht, kant. Oud-Beijerland, gem. Zuid-Beijer-
land, palende N. aan den Beneden-polder, O. aan den Vlugtheuvel-
polder, Z. en W. aan de gorzen tegen het Haringvliet.

Deze pold., welke in het jaar 1815 bedijkt is, beslaat, volgens het kadaster, eene oppervlakte van 18 bund. 61 v. r. 20 v. ell. schotbaar land, en wordt door eene sluis, op het Haringvliet, van het overtollige water ontlast. Het bestuur is aan den huurder opgedragen. ZUIDWIJK, voorm. afzonderlijke heerl. in Rijnland, prov. Zuid-Holland, arr. en kant. 's Gravenhage, gem. Wassenaar-en-Zuidwijk; palende N. aan Valkenburg, N. 0. aan Wassenaar, Z. aan Haag-Ambacht, W. aan de Noordzee. Deze heerl. is zoozeer met de heerl. Wassenaar verknocht, dat het Huis-te-Zuid wijk in die heerl. en het dorp Wassenaar in de heerl. Zuinwijk ligt. De inw. vinden meest in den landbouw en veeteelt hun bestaan. ZUIDWIJK, heerl. in Rijnland, prov. Zuid-Holland, arr. Leyden, kant. Alphen , gem: Boskoop-en-Zuidwijk, palende N. en O. aan Boskoop, Z. aan Randenburg, W. aan de Gouwe, die haar van NoordWaddinxveen scheidt. Deze heerl., welke vroeger eene afzonderlijke gem. uitmaakte, doch sedert 1 Januarij 1846 met Boskoop vereenigd is, bestaat uit de pold. Zuid wijk, en bevat noch d.. noch geh, maar slechts 4 verspreid liggende h., bewoond door 4 huisgez., uitmakende eene bevolking van ruim 20 inw., die meest in den landbouw hun bestaan vinden. Zij beslaat, volgens het kadaster, eene oppervlakte van 67 bund. 76 v. r. 59 v. ell., alles schotbaar land. De inw., die op 5 na allen R. K. zijn, parochiëren te Reeuwijk. De 5 Herv., die er wonen, behooren tot de gem. van Boskoop-enMiddelburg. - Men heeft in deze gem. geen school, maar de kinderen genieten onderwijs te Boskoop. Deze heerl. werd in het midden der vorige eeuw bezeten door Diederik JoAN HEERMAN, Heer van Lisse enz., in wiens geslacht zij tot nu toe verbleven is, zijnde thans eigenaar der heerl. Zuidwijk de Heer HEERMAN te Munster. ZUIDWIJK, pold. in Rijnland, prov. Zuid-Holland, arr. Leyden, kant. Alphen, gem. Zuidwijk, palende N. en O. aan Reijerskoop, Z. aan den Randenburger-polder, W. aan de Gouwe, welke hem van den Voorafsche-polder scheidt. Deze pold, beslaat, volgens het kadaster, eene oppervlakte van 67 bund. 50 v. r., alles schotbaar land, telt 4 h., waaronder 2 boerderijen, en wordt door een en watermolen, op de Gouwe, van het overtollige water ontlast. Het polderbestuur bestaat uit een en Poldermeester, gecombineerd met de pold. Reijerskoop, Ran de nburg en Middelburg en de Bieze, welke ieder eenen Poldermeester benoemen, onder voorzitting van den Burgemeester van Middelburg. ZUIDWIJK, landg.. op de Middel-Veluwe, prov. Gelderland, arr. en 8 u. N. ten O. van Arnhem, kant, en 54 u. N. O. van Apeldoorn, em. en 1 u. N. van Voorst, # u. Z. vau Wilp, waartoe het ge# behoort. Dit landg., bestaande in heerenhuis, tuin, slingerbosschen, vijvers, boeren- en daghuurdersplaatsen, beslaat eene oppervlakte van 67 bund. 12 v. r. 76 v. ell. ZUIDWIJK (GROOT-EN-KLEIN-), naam, voorkomende in 1590 als gelegen onder Epe, op de Middel-Veluwe, prov. Gelderland, en wel #t- Zw tw i ke, als Hassekynsgoed, thans het geh. Zink. Zie dat w'Oord,

[ocr errors]
[ocr errors][ocr errors][ocr errors]

'cht, ki enaarst lhout de

tijd? zodlot uids

onlid

ZUIDWIJK (HET HUIS-TE-), bij verbastering in later tijd Zuik en SwYk genaamd, oud adell. h.. in Rijnland, prov. Zuid-Holland, arr., kant. en 24 u. N. O. van 's Gravenhage, gem. Wassenaar-enZuidwijk, 4 u. O. van Wassenaar, aan den grooten weg van 's Gravenhage naar Haarlem. Het is van eenen zeer hoogen ouderdom, zoodat de oorsprong geheel onbekend is. HADRIANus Junius wil, dat dit huis de zuiderwijk # Katten geweest zij. Deze Katten, de oudste inwoners van Holland, hadden volgens sommigen, behalve Katwijk, hunne voornaamste wijkplaats, ook twee beschermplaatsen in dien omtrek gelegen, als zijnde beide twee vaste en krachtdadige toevlugtsoorden tegen het geweld der vijanden, wanneer zij door hen werden ingesloten. Deze sterkten waren Zuidwijk, waarvan wij nu spreken, en # welke plaats thans een molen staat, die ten teeken van den hoogen ouderdom den naam schijnt behouden te hebben, hoewel met eenige verbastering, doordien men hem Suik noemt ; hetwelk zooveel als de Zuidwijk zal beteekenen. Noordwijk, aldus genaamd omdat het noordwaarts lag, was hunne tweede sterkte, en beteekende zooveel als de Noorderwijk der Katten, ofschoon anderen beweren , dat de Noormannen aan deze plaats haren naam gegeven hebben, Dit huis Suik of Zuidwijk werd, in 1420, door Hertog JAN van Bel1en en ingenomen en verwoest. Het heeft sedert jaren herwaarts in eigendom toebehoord aan het hoog adellijke geslacht van Wassenaea, hetwelk eertijds daarop zijn verblijf hield. De Prinsen van Ligse verkochten het, in het jaar 1616, aan den Heer Jacob van WAssENAER, Baron van Wassenaar, Obdam, Hensbroek enz., Admiraal in dienst dezer landen. In het jaar 1620 bezat zijn zoon het, als wanneer het huis in eenen bloeijenden toestand was. Het is thans nog van geen gering aanzien, hoewel het voormaals veel grooter geweest is. Het bestaat in twee hooge en dikke, uit het water oprijzende, vierkante torens, met leijen kappen gedekt. ZUIDWIJKSCHE-POLDER , pold. in Rijnland, prov. Zuid-Holland, arr, en kant. 's Gravenhage, gem. Wassenaar-en-Zuidwijk , palende N. aan den Stevenhoijes-polder, O. aan de Veenwatering, die hem scheidt van den Papewegsche-polder, Z. aan den Raaphorster-polder, W. aan den straatweg op 's Gravenhage. Deze pold. wordt door eenen molen, op de Veenwatering, van het overtollige water ontlast. Het land ligt 0,45ell. onder A. P. ZUIDWIND , voorm. adell. h.. in Delfland, prov. Zuid-Holland, arr. en 22 u. W. van 's Gravenhage, kant. en 4 u. W. van Waaldwijk, gem. 's Gravezande en-Zand-Ambacht, niet ver van 's Gravezande. Thans is het eene boerderij. ZUIDWOLDE , gem. in Dieverder-dingspil, prov. Drenthe, arr. Assen, judic. en adm, kant. Hoogeveen (2 k.. d., 5 m. k., 4 s. d.); palende N. aan de gem. Ruinen, waarvan zij door de Hoogeveensche-vaart en het Echterdiep wordt gescheiden , O, aan de gem, Hoogeveen en de Overijsselsche gem. Ambt-Hardenbergh, Z. aan de Overijsselsche gem. Ambt-Hardenbergh en Avereest, W. aan de gem. de Wijk. Deze gem. bestaat uit de geh.: Kerkenbosch, zijnde het hoofdpunt of de kon der gem., Ten-A r loo, Bazuin, Drenthsch e-Reest en, Drogt, Lege veen, Linde, Lubbinge , Nijstad, Nolde, Schotters huizen, Ste en bergen, Veeningen, Westerveld en Wim m en hoven, beslaat, volgens het kadaster, eene oppervlakte van 9714 bund. 29 v. r. 75 v. ell., waaronder 9582 bund. 52 v. r. 55 v... ell, belastbaar land, telt 518 h., bewoond door 588 huisgez., XIII. DEEL. 21

[graphic]

uitmakende eeno bavolking van 2080 inw., die meest allen hun bestaan vinden in de veenen, den landbouw en eenige bijenteelt. De inw., die er op 16 na allen Herv. zijn, onder welke ongeveer 560 Ledematen, maken eene gem. uit, welke tot de klass, en ring van 'leppel behoort. De eerste, die in deze gem. het leeraarambt heeft waar. genomen, is geweest Johannes Nienses, die in het jaar 1600 herwaarts kwam , en in het jaar 1604 naar Rauwerd vertrok. Het beroep is eene collatie van het huis Echten. De kerk, welke vroeger te Kerk en bosch stond en een oud gebouw was, is in 1828, wegens bouwvalligheid, afgebroken en in dat zelfde jaar door eene geheel nieuwe vervangen, waartoe uit het fonds voor noodlijdende kerken eene som van 500 guld. en eene gelijke som van Gouvernementswege is toegestaan. Deze kerk is een langwerpig vierkant gebouw, met eenen kleinen spitsen toren, doch zonder orgel. De predikantswoning, in 1806 door den toenmaligen Predikant voor eigen rekening gebouwd, is in 1819 door de gem. aangekocht. De 16 R. K., die er wonen, parochiëren te Avereest. Men heeft in deze gem. drie scholen als : ééne te Kerk en bosch, eene te Linde en ééne te Ve en ingen, welke gezamenlijk gemiddeld door ruim 500 leerlingen bezocht worden. ' ZUIDWOLDE, d., prov. Friesland, kw. Oostergoo , griet. Tietjerksteradeel. Zie SuawoUDE. ZUIDWOLDE, d; in Hunsingo , prov. Groningen, arr. en 1 u. W. Z. W. van Appingedam, kant. en 2 u. Z. ten O. van Onderdendam, gem. en 1 u. Z. van Bedum, op eenen lagen grond, die voorheen echter geschikter tot houtgewas, dan nu geweest moet zijn, zooals uit het bijvoegsel wolde blijkt. Het is een niet zeer aanzienlijk dorp, liggende ter wederzijde van het Boterdiep en ongeveer 3 u. 0. van den Wolddijk. De inw. vinden meest in landbouw en veeteelt hun bestaan. De bodem is er laag; hij bestaat doorgaans uit klei, maar men treft er ook roodoorn aan. De laagte en ligging dezer landen zijn oorzaak, dat men ten dienste daarvan twee watermolens heeft gebouwd. De Herv., die er wonen, maken met die uit de daartoe behoorende jeh. Beijum, Oosterhuizen, Nijen huizen en een gedeelte van Noord er hoog e brug, eene gem. uit, welke tot de klass. en ring van Middelstum behoort, en 500 zielen, onder welke 110 ledematen, telt. De eerste, die hier het leeraarambt heeft waargenomen, is geweest Helmeaus Hennici Caone, die hier in 1599 kwam en in 1601 naar Oldendorp vertrok. Het beroep is eene collatie van de adels, geslachten Lewe te Middelstum en Aduard geweest, waarvan het grootste gedeelte door de gemeente is aangekocht. Het sierlijke en zindelijke kerkgebouw, met een verhoogd koordak, heeft eenen niet hoogen toren, met korte vierkante kap, en is van een orgel voorzien. Men vindt aan de kerk en vooral aan den toren veel duifsteen. - Er is bier mede eene dorpschool. Dit d. was, met het naburig geh. Beijum, een afzonderlijke regtstoel van dertien ommegangen, waarvan het huis te Middelstum er elf bezat. Dat huis had ook een groot aandeel in de schepperij van Innersdijk, waaronder Zuidwolde en Beijum behooren. Den 14 Maart 1514 bemagtigde George, Hertog van Saksen, de kerk te Zuidwolde, van waar hij tot aan de Boteringe-poort der stad Groningen stroopte en brand stichtte. ZUID-ZAK, pold, in het eil. Zuid-Beveland, prov. Zeeland, Zie SAx-PoLoER (Zutp-).

balan

in de n: in Het trio herin nia

foon dit is het al

eroth

jt: * t sto

to 11

, 0 ke

ZUIDZANDE, gem. in Staats-Vlaanderen, in het Vrije-van-Sluis, Land-van-Kadzand, prov. Zeeland, arr. Middelburg, kant. en distr. Sluis (4 k.. d.. 9 m. k., 4 s. d.); palende N. W. aan de gem. Kadzand, N. en O. aan Nieuwvliet, Z. O. aan Oostburg, Z. aan Aardenbnrg, W. aan het Retranchement. Deze gem. bestaat uit de Water in g-van-Zuidzande (de DrieNo or man n en daaronder niet begrepen), den Antwerpen-polder, den Groote-Bla de lijn - polder, den Cru beke- en - Gras polde r, den Eik en - polder, den Elizabeth - polder, den St. Jor is - po) d e r , het Christoffel - pold e r tje, den Kapelle - polde r, den Groote - Lodijk - polder, den Kleine- Lodijk - polde r, den Austerlitz-polder en een gedeelte van den St. Janspolder en van den Vierhonderd-be oost en -t er - Hofs te d e , bevat het d. Zuidzande, het geh. de Oostburgs c h e-brug (zie dat art.) en eenige verspreid staande h., en beslaat, volgens het kadaster, eene oppervlakte van 1515 bund., waaronder 1498 bund. belastbaar land, telt 192 h., bewoond door 225 huisgez., uitmakende eene bevolking van ongeveer 1080 inw., die meest in den landbouw hun bestaan vinden. De inw., die er, op 29 na, allen Herv. zijn, onder welke 500 Ledematen, maken eene gem. uit, welke tot de klass. van IJzendijke, ring van Sluis, behoort. De eerste, die in deze gem. het leeraarambt heeft waargenomen, is geweest. DANIEL Horenbeke, die den 28 September 1659 hier bevestigd werd, zijnde Proponent bij de klass. van Walcheren, en in het jaar 1662 naar Vere vertrok. De Herv. gem. was kort voor zijne komst gesticht door een collegie van vier Predikanten en twee Leden van het Collegie van den Vrije, die een dubbeltal voorstelden, waaruit de Ouderlingen en Diakenen gekozen werden, Het beroep van den Predikant geschiedt door den kerkeraad. De 29 R. K., die er wonen, parochiëren te Oostburg. – Men heeft in deze gem. ééne school, die des zomers gemiddeld 60 en in den winter 80 leerlingen telt. Het d. Zuidzande ligt 5 u. Z. W. van Middelburg , # u. N. W. van Oostburg, 1 u. N. O. van Sluis. Het ontleent zijnen naam van eene zandplaat, in het vroeger bestaan hebbende vaarwater tusschen Oostburg en het eil. Kadzand gelegen, ten Z. van het laatste en waarop het dorp is gebonwd. De naam van ZuidzAND, eerst daaraan gegeven, is naderhand in Zuidzande veranderd. Het is een net d., dat zich langs alle zijden uitbreidt, in welks kom men 54 h. met 268 inw. telt. Als men echter mederekent de huisjes langs den Maria weg en andere toegangen van het d. gebouwd, dan telt men 99 h. met 480 zielen. De straatweg op Oostburg, in 1849 voltooid, belooft nieuwen bloei aan het dorp. Het tegenwoordige dorp is eerst gesticht geworden na de herdijking der Watering-van-Zuidzande, in 1617, en wel, zoo als schijnt te blijken uit zware fondamenten, die men nu en dan vindt, ter plaatse, waar het oude dorp gestaan had. Het was echter niet vóór 1659 dat de kerk gebouwd werd en de bevolking talrijk genoeg was, om eene gemeente uit te maken. Het is een geschikt gebouw, met toren en uurwerk, doch zonder orgel. De Heer van Nieuwvliet liet in het midden der vorige eeuw te Zuidzande eenen molen zetten, met oogmerk om er meelbloem te laten maken en deze in het groot naar Marseille te verzenden. Het werd hem echter belet door de Algemeene Staten, omdat er in de Generaliteitslanden geene fabrijken bestaan mogten.

[graphic]
« VorigeDoorgaan »