Pagina-afbeeldingen
PDF
ePub

edificiis. similiter autem et in uilla ... Longonmor unum servum Tetilo cum uxore et filiis. cum sua huba. et cum omni possessione sua.

Van den Bergh, Oorkondenb. 6. 60. Reginbart de Fresia trad. sco Bon. bona sua. Iu Colleheim XVI boum terram. In Tununfurt trium boum terram. In Laufurt unius bovis terram. In Wacheringe unius. In Feterwrde unius. In Amblum unius ?).

70. Ego Folcrip trad. Sco Bon. in Sibunfurte: et in Tund werde tam terris quam silvis. pratis. pascuis. domibus. edificiis. mancipiis. quicquid proprietatis habui in hereditate,

87. Ego Wolfhelm trado ad som. Bon. in pago Tockingen in villa Tippencheim XX boum terram et in Tunen wrt X boum terram cum ariolis suis.

122. Ego Reginmunt de Fresia dono sco Bon, in Fuldensi monasterio bona mea que sita sunt in insula que dicitur Ambla et in uilla Tunwerde quicquid proprietatis habui. id est. in terris. campis.

pascuis. pratis. siluis. aquis. domibus. edificiis. mancipiis. 2). Ao 981: schenkt Otto Il aan Maagdeburg goederen in Thune werd.”

Schwartzenb. Charterb. I, 63. A° 1390: Haja curith to Tunawert. ald. I, 250 (orig.). A° 1441: Johannes persona to Tona werth.

ald. 522. Kadaster 1505: Tennaerdt.

ald. II, 17. Register van 1511: Tonnderdt.

Tunuwerde heet tans in het fries Těnaerd, Holl. Ternaerd! Zie over deze naam deze Nom. Geogr. I, 28, maar ook hiervoor blz. 45–47.

De andere plaatsen zijn:

Bintheim. In de Descriptio ... Hadamar" (Xe eeuw) reeds: Osterbinehheim, Westerbintheim. In Vita Fretherici, Wybrants blz. 70 ook:

villa, que Westerbintum nominatur. A° 1418: in Syerkes guthe Emyngha ende Sackens, syer lyauwe, to Westerbyntym.

Visser-Amersfoordt, Archief III, Aanh. blz. 9 en 11.

1) Schijnt van een andere schrijver dan die 'Ambla' schreef, meegedeeld. 2) Zie ook noch beneden bij Sibinwerd.

In: Ludolphum rectorem ecclesie in Thonovic A° 1333 (?) Reken. Utr. I, 418, kan -wyc het meer gebruikelike -wert hebben vervangen ?

Register van Aenbreng , 1511 en 1540: Benthum, passim.

Tans Beintum in Ferwerderadeel (d. i. Heage-, en daar naast: Easter-, of Ooster beintum).

necnon

Vlak daarbij ligt Ferwerd, dat in ouder vorm ook als Federwerth 1) voorkomt: A° 1289: Sibrandus laycus dictus Hescelinga patronus ecclesie in Federwerth Trajectensis dyoc(esis).

Ehrentraut, Fries. Archiv II, 375. A° 1290: Ego Bobbo presbiter, procurator Sibrandi dicti Hescelinga

de Federwerth notum facio quod cum progenitores dicti Sibrandi quedam bona immobilia et alios quosdam redditus in villa de Federwerth et in aliis quibusdam locis in Ostergo ab ecclesia Trajectensi in feodum a tempore cuius non extat memoria tenuissent

ratione ipsius feodi jus patronatus in ecclesia parrochiali Federwerth similiter possedissent.

Ehrentraut, Fries. Arch. 379. A° 1399: dorpen Stienz ende Wyrdum *) ende Ferwart.

Verwijs, Oorlog. Albrecht, 523. A° 1421: her Ducko, cureet to Ferwert. Schwartz. I, 435. A° 1466: Aemland ende naet to Ferwert, ney dam datter nen Decken Riocht haet to Ferwert benna XXV jeer.

Schwartz. I, 614 (orig.) zie beneden blz. 118. De t in Fatruwerd kan, uit d verschoven wezen "); maar de d in 'werd daarnaast is dan eigenaardig; eerder staat de t voor th, en de d in 'Federwerd' is dan later overgang. Indien 'Fade wrd' in » Descriptio... Hadamar (Xe eeuw: 't Register, i. v.) dezelfde plaats is, wijst dit te eerder op Fatruwerd

Fathruwerd. Ook hier is dan in 'Fatruwerd zuiver fries, geen oostfrankies teruggegeven.

Of Sibinwerde met von Richthofen, Unters. II, 123 »vielleicht 'Sye-wier' in Kirchspiel Roodkerk in Dantumadeel des Ostergo" is, betwijfel ik. Het komt noch voor in de Traditiones Fuldenses :

1) Vgl. „Vedervarthi in pago Humerki”, tans Veerwerd; dat in de Tradit. Fuld. bedoeld zal wezen met het 'Fedurfurt', 'twelk in de buurt ligt van Debo r.a, Antlida, Creslinge, Gron. Bijdr. VI, 121, 125, 127; Westerhoff, 2 Hoofdstukken enz. 355.

2) De tekst heeft: Stienzede, Wyrdum ende Ferwart. Het hs...?

3) ostfränk, neben den herrschenden t einzelne d: Braune, Alth. Gramm. $ 163. - Zie hiervoor blz. 96.

22. Ego Folcrih trado Sco Bon. quicquid in locis istis hereditatis vel proprietatis babeo. id est. in Mure. XX virgas de terra arabili. et in Kinheim et Trilant et Finfluze. et in Sibinuurde pascua XIII boum et in Tumfurte equalem portionem partis prioris. id est. in terris, siluis, pratis, aquis, domibus, edificiis, mancipiis.

123. Folcrih de Fresia trad. Sco Bon. quicquid proprietatis habuit. hoc est in Muôre. XX virgas de terra arabili et in Kinheim Trilant. et Finsluzu et in Sibinfurte ?) pascua XIII boum. et in Tunfurte equalem portionem fratris mei Reginmuntes. in terris, siluis, campis, pratis, pascuis, aquis, domibus, edificiis, mancipiis XII et

eorum filiis. Het eerste lid heeft veel van 't holl. zeven, fries sa u n-; komt in die streken een saunwerd' voor? En hoort er dan bij finf-luze 2)? = vijfdeel (aan land)? Of is dit Fin-fluze? En Trilant = Thri-lant? Q. s. d.! En wat is 'Kinheim'? Misschien hoort de hele groep behalve "Tunfurte', in Noordholland thuis; daarover later.

Longonmor; is dit te zoeken bij de Langemeer in Tietsjerksteradeel? :).

Of mag men het in de buurt van de andere plaatsen zoeken, en het voor het latere Morra houden, noordoost van Dokkum? Hetzelfde dat dan misschien aangeduid is in de Traditiones Fuldenses met

22. Ego Folcrih trado Sco Bon. quicquid in locis istis hereditatis uel proprietatis habeo. id est. in Mure XX virgas. de terra arabili, et in Kinheim et Trilant et Finfluze .... etc. zie hier boven.

123. Folcrih de Fresia trad. Sco Bon. quicquid proprietatis habuit. hoc est in Muôre XX virgas de terra arabili et in Kinheim Trilant.

et Finsluzu, etc. zie boven aan deze bladzij. Misschien hetzelfde als in Vita Sibrandi, Wybrants blz. 154: Đfratre Bouteto (1. Bouteco, Nfrie. Boutsje) sacerdote et canonico de Mora.” A° 1422: Hoitet tho Morra,

Feith, Rengers Werken I, 133 (orig.), vgl.

Schwartz. Charterb. I, 450.

Uit deze 'traditio' blijkt dat vooral het kleiland, en misschien het aangrenzende veen in Oostergo bewoond was in de VIIIe eeuw; een nieuw bewijs voor het beweerde op blz. 48, dat het district Wyninghe” het oudst bewoonde Oostergo was.

1) Zie noch boven, blz. 97, no. 70.

2) Ohd. hlaz. 3) Vgl.? Landsmeer in Waterland; ook Landsmoer genaamd.

In deze zelfde pagus lag noch Orlingwerba, zie boven blz. 29, no. 80. Of dit hetzelfde is als Werba in

98, Ego in dei nomine Sigerep tradidi Sco Bon. in pago Ostrache,

in uilla que dicitur Werba partem terre ad pabulum VI animalibus. zoals von Richthofen, Unters. II, 123/4 veronderstelt, kan zijn; hij zoekt het in de buurtschap Warfstermolen onder Burum in Kollumerland. »Stellig onjuist; deze buurt is in veel later tijd ontstaan", schrijft Mr. Andreæ ; vgl. ook zijn Plaatsbeschrijving Kollumerland.

Colleheim is het dorp Kollum 1). Zijn toren dateert uit de XIIe eeuw; de kerk van later, die het oude (houten?) gebouw verying.

129. Ego in dei nomine Wölf. Wartgis et Munturfi. éntigis. tradimus ad scm Bon. ad Fuldense monasterium in Colleheim XV boum terram. in Entides et in Heimes similiter.

60. Reginhart de Fresia trad. Sco Bon. bona sua in Çolleheim XVI boum terram. In Tununfurt trium boum terram. In Laufurt 2) unius bovis terram. In Wacheringe unius. In Feterwrde unius. In

Amblum unius, Ook in de » Descriptio ... Hadamar” (Xe eeuw), Colheim. A° 1383: Luydulfus, curatus to Collum, Andreæ , Plaatsbeschrijv. 71. A° 1399: ter Lune dien gesellen, die die grote busse cregen te Kólme.

Oorl. van Albrecht, 241. brieven ... roerende hoe Colm gebrant was.

ald. 257. Scapen, die zij van Colme brochten.

ald. 207. Ao 1408: Harcko rector ecclesie in de parochiekerk van Collumabur".

Andreæ, Plaatsbeschrijv. 71. A° 1443: een eylant, bi Collum gheleghen ... van Jherusalem Gher

kes Moncken gheheten ... int besit. Schwartz. I, 524. A° 1472: meyster Gheerd persenna te Kollum.

Schwartz. I, 651 (orig.) A° 1476: mester Ghert, Kerckher to Collum, ende... Otto Vicarius aldaer.

Schwartz. I, 665 (orig.) A° 1482: her Sjurd personna opper Gaest, en nw ter tyt dekken toe Coelum.

Schwartz. I, 713. Kadaster van 1505: Collem in Colmerlandt. Schwartz. II, 19. Zie ook boven bij Kollumerland, blz. 42.

1) Trad. Fuld. 54: „Dithart tradidit sco Bon. in colle qui dicitur Osterihe" wil van den Bergh, Oorkondenb. I, na lezen: in Collehem in pago, q. d. 0.

2) Register. De tekst heeft ‘Lanfurt.'

.

In dit Colle- zit mischien dezelfde stam als in Kol-inge, Col-widum, zie beneden, 't Register, i. v.

Entides en Heimes kan ik niet thuis brengen. Misschien kan in Heimes het tegenwoordige Hijum gevonden worden. In Vita Ethelgeri, Wybrants 203 komt de plaatsnaam Herum voor, dat de uitgever voor H ijum wil houden. Staat in het hs. Heium?

Laufurt is '(Lutke-)La ard', uit 'La-werd bij Dokkum, noordwaarts ').

Wacheringe. Mogelik is dit verschreven of verlezen voor Wachesinge 2). Dan zou het de oudere vorm zijn van het tegenwoordige Waxens in Dongeradeel. Is het in de »Descriptio ... Hadamar” (Xe eeuw), het daar genoemde: Wasginge?

In het Vita Ethelgeri, Wybrants 223: nobilis de Waxinge.
A° 1491: Abbodus cureet toe Waexens voor Syds Syucksma ende voor
Popke Jaringa ende die meente toe Waexens.

Schwartzenb. Charterb. I, 750. Kadaster van 1505: Waxans in Dongberdeel westzijde der Paeszens.

Schwartzenb. II, 17.

Feterwrde. De Traditiones Fuldenses zijn blijkbaar door verschillende personen opgetekend; daarvan maakte een uit de XIe eeuw een afschrift, dat wij over hebben.

Nu is ongetwijfeld 'Fatruwerde' de oudste vorm, maar al spoedig kan Feterwrde' en 'Federwerde' daaruit ontstaan zijn. Ik meen in deze traditio het tegenwoordige Ferwerd terug te vinden *).

72. Ego Dithgilt tradidi ad scm. Bon. in pago Ostrache in uilla nuncupata Bonfurt terram X boum. et quamdiu uiuam censum VI unciarum inde persoluam. uel XX pallia.

82. Ega Diethilt trado ad scm. Bon. hereditatem meam in villa nuncupata Bonewirt. terram X boum ad censum IIII unciarum per

annum,

Men houdt dit voor het dorp Bornwird bij Dokkum. De r zou dan

1) Ook ligt een 'Laard' in Wymbritseradeel, drie kwartier N. van Wolsum.
2) Waderinge: ejinga
3) Zie blz. 98; en ook noot 1: Feerwerd = Feterwrde.

« VorigeDoorgaan »