Pagina-afbeeldingen
PDF

inutile esse praecipimus. d. l. 5. 34. Leges et constitutiones futuris certum est dare formam negotiis, non ad facta præterita revocari : nisi nominatim et de præterit9 tempore, et adhùc pendentibus negotiis cautum sit. 1. 7. C. de legib. C. civ. 2. 33: Leges sagratissimæ, quæ constringunt hominum vitas, intelligi ab omnibus debent, ut universi præscripto earum mani1 festiùs cognito, vel inhibita declinent, vel permissa sectentur. l. 9. C. de legib. C. civ. 1. TituLus iv. De Constitutionibus Principum. 1. Quod principi placuit legis habet vigorem. 1. 1.Tam conditor quàm interpres legum solus imperator. I. ult. in f. C. de legib. Si enim in præsenti leges condere soli imperatori conces§um est, et leges interpretari solo dignum imperio esse oportet. d. I. Charte, 15. V. loi du 1°* août 1828, surl'interprétation, t. 3, p. 27. Cùm de novo jure, quod inveterato usu non adhùc stabilitum est dubitatio emergat necessaria est tam suggestio judicantis, quàm sententiæ principalis auctoritas. l. 1 1. C.eod. Si quid in legibus latum fortassis obscurius fuerit, oportet id ab imperatoriâ interpretatione patefieri: duritiamque legum nos-, træ humanitati incongruam emendari. l. 9. C. eod. Inter æquitatem jusque interpositam interpretationem nobis solis et oportet et licet inspicere. l. 1. C. eod. 2. Digna vox est majestate regnantis, legibus alligatum se principem profiteri. Charte, 74. Adeò de auctoritate juíis nostra pendet auctoritas. Et reverà majus imperio est, submittere legibus principatum. V. t. 3. p. 2. Et oraculo præsentis edicti, quod nobis licere non patimur, aliis indicamus. l. 4. C. eod. Licèt lex imperii solemnibus juris imperatorem solverit, nihiI tamen tam proprium est imperii, quàm legibus vivere. l. 3. C. de testam. 3. Planè ex constitutionibus quædam sunt personales, nec ad exemplum trahuntur. Nam quæ princeps alicui ob merita indulsit, vel si quam poenam irrogavit, vel si cui sine exemplo subvenit, personam non egreditur. l. 1. §. 2. Charte, 67. Quae princeps certis personis concessit, cæteris exemplo non sunt. 1. 3. C. de legib. l.'3. in f. c. eod. Charte, 7 1. 4. In rebus novis constituendis evidens esse utilitas debet, ut recedatur ab eo jure quod diù æquum visum est. l. a. 5. Beneficium imperatoris, quod à divinâ scilicet ejus indulgentiâ proficiscitur, quàm plenissimè interpretari debemus. l. 3. 6. Quod princeps inter privatos cognoscens judicaverit, ad simiJia trahendum. l. ult. C. de legib. 7. In rescriptis principum ad privatorum preces ea semper inesse debet conditio, si preces veritate nitantur. l. 7. C. de divers. rescr. et Pragm. Sanct.

[ocr errors]

'A; wrzyw****;** *******: i^yo?*?«**w ***; a : » i'at, id est, constitutiones tempore posteriores potiores sunt his quæ ipsas præcesserunt. l. ult. TitULUs. v. — De statu hominum. 1. Omne jus quo utimur vel ad personas pertinet, vel ad res, vel ad actiones. l. I. a. Summa de jure personarum divisio haec est, quòd omnes homines aut liberi sunt, Charte, 1, s., aut servi. l. 3. 3. Libertas est naturalis facultas ejus quod cuique facere libet : nisi si quid vi, aut jure prohibetur. l. 4. 4. Servitus est constitutio juris gentium, quâ quis dominio alieno contrà naturam subjicitur. l. 4. §. 1. Charte, 73. 5. Ingenui sunt qui ex matre liberâ nati sunt. Sufficit enim liberam fuisse eo tempore quo nascitur, licèt ancilla concepit, et è contrario si libera conceperit; deindè ancilla pariat, placuit eum qui nascitur liberum nasci, quia non debet calamitas matris nocere ei qui in ventre est. Ex hoc quæsitum est, si ancilla prægnans manumissa sit; deindè ancilla posteà facta , aut expulsa civitate, pepererit, liberum, an servum pariat ? tamen rectiùs probatum est liberum nasci, et sufficere ei qui in ventre est, liheram matrem, vel medio tempore habuisse. l. 5. §. 2. et 3. v. l. 18. l. 7. §. 1. ff. de senat. 6. Libertini sunt qui ex justâ servitute manumissi sunt. 1. 6. 7. Qui in utero est, perindè ac si in rebus humanis esset, custoditur, quoties de commodis ipsius partùs quæritur : quanquàm alii, antequàm nascatur, nequaquàm prosit. l. 7. C. civ. 393, 725. 8. Imperator Titus Antoninus rescripsit, non lædi statum liberorum, ob tenorem instrumenti malè concepti. l. 8. 9. In multis juris nostri articulis deterior est conditio foeminarum, quàm masculorum. I. 9. I 0. Quæritur hermaphroditum , cui comparamus, et magis puto ejus sexus æstimandum, qui in eo prævalet. l. io. 1 I. Septimo mense nasci perfectum partum, jam receptum est, propter auctoritatem doctissimi viri IIippocratis: et ideô credomi dum $t, eum qyi ex justis ngptiis septimo mense natus est, justum filium esse. l. 12. C. civ. 312, s. 12. Non sunt liberi qui cQntrà formam humani generis, converso more procreantur, Veluti si mulier monstrosum aliquid, aut prodigiosum enixa sit. Partus autem qui membrorum húnal morum, officia ampliavit, aliquatenùs videtur effectus, eííáê, inter liberos connumerabitur.l. , 4. » 13. In orbe romano qui sunt ex constitutione imperatoris Antonini, cives romani effecti sunt. l. 17. Charte, 1; C. civ. i3.

14, Imperator Adrianus Publicio Marcello rescripsit, liberam quæ prægnans ultimo supplicio damnata est, liberum parere, et solitum esse servari eam dùm partum ederet. l. 18. p. 27.

15. Cùm legitimæ nuptiæ fáctæ sint, patrem libéri sequuntur. l. 19. C. civ. 9, 1 o.

16. Qui furere coepit et statum et dignitatem in quâ fuit, et magistratum, et potestatem videtur retinere: sicut rei suæ dominium retinet. l. 2o.

17. Yulgò cgncepti dicuntur qui patrem demonstrare non possunt, C. civ. 34o , vel qui possunt quidem; sed eum habènt, quem habere non licet : qui et spurii appellantur ra,& **, arrogá» id est, à statione. l. 23. C. civ. 335.

18. Res judicata pro veritate accipitur. 1. 25. C. civ. 135o, s.

19. Qui in utero sunt, in tot9 penè jure civili intelliguntùr in rerum naturâ esse : nam et legitimæ hæreditates his resiituuntur. l. 26. C. civ. 725.

Titulus vi. De his qui sui vel alieni juris sunt.

1. De jure personarum alia divisio sequitur, quòd quaedam personae í'í'í; Sunt : Š alieno juri suhjectæ sunt. Videamus itaque de his quæ alieno juri subjectæ sunt. Nam si cognoverimus quæ istæ personæ sunt, simul intelligemus quæ sui juris sunt. l. 1. 2. Igiturin potestatesunt servi dominorum.l. 1. §. 1. Charte, 73. 3. Item in potestate nostrâ sunt liberi nostri, quos ex justis nuptiis procreavimus. l. 3. C. civ. 371, s. L- Quidam sunt patresfamiliarum, alii filiifamiliarum : quædam matresfamiliarum, quædam filiæfamiliarum. Patresfami{iarama sunt, qui sunt suae potestatis, sive puberes, sive impuberes: simili modo matresfamiliarum, filüfamiliarum et filiæ, quae sunt in alienâ potestate. Nam qui ex me et uxore meâ nascitur, in meâ potestate est : item qui ex filio meo et uxore ejus nascitur, id est, nepos meus et neptis æquè in meâ sunt potestáte, et pronepos et proneptis, et deinceps cœteri. I. 4. C. civ. 173. 5. Nepotes ex filio, mortuo avo, recidere solent in filii potestatem, hoc est patris sui.Simili modo et pignepotes, et deinceps, vel in filii pote$tatem, si vivit et in familiâ mansit, vel in ejus parentis, qui antè eos in potestate est. l. 5. 6. Filium eum definimus qui ex viro et uxore ejus nascitur. Sed etsi fingamus abfuisse maritum, verbi gratiâ per decennium, reversum anniculum invenisse in domo suâ: placet nobis Juliani sententia, hunc non esse mariti filium. Non tamen ferendum Julianus ait, eum qui cum uxore suâ assiduè moratus, nolit filium agnoscere quasi non suum : sed mihi videtur, quod et Scævola obat, si cónstet maritum aliquandiù cum uxore non concubuisse infirmitate interveuiente, vel aliâ causâ, vel si eâ valetudine pa

terfamilias fuit ut generare non possit, hunc qui in domo natus
est, licèt vicinis scientibus, filium non esse. l. 6. C. civ. 312, s.
7. Si quà pœnâ pater fuerit affectus, ut vel civitatem amittat,
vel servus pœnæ efficiatur, sine dubio nepos filii loco succedit. I.
7. C. civ. 22, s.
8. Patre furioso liberi nihilominùs in patris sui potestate sunt.
Idem et in omnibus est parentibus, qui habent liberos in potes-
tate. Nam cùm jus potestatis moribus sit receptum, nec possit
desinere qnis habere in potestate, nisi exierint liberi quibus ca-
sibus solent, nequaquàm dubitandum est remanere eos in potes—
tate. Quare non solùm eos liberos in potestate habebit, quos antè
furorem genuit : verùm et si qui antè furorem concepti, in furore
editi sunt. Sed etsi in furore agente eo uxor concipiat; videndum
an in ejus potestate nascatur filius? Nam furiosus licèt uxorem
ducere non possit, retinere tamen matrimonium potest. Quod
cùm ità se hábeat, in potestate filium habebit. Proindè et si fu-
riosa sit uxor ex eâ antè conceptus in potestate nascetur : sed in
furore ejus conceptus ab eo qui non furebat sine dubio in potes-
tate nascetur : quia retinetur matrimonium. Sed et si ambo in
furore agant ct uxor et maritus, et tunc concipiat, partus in po-
testate patris nascetur, quasi voluntatis reliquiis in furiosis ma-
nentibus; nam cùm consistat matrimonium altero furente, con-
sistet et utroque. Adeò autem retinet jus potestatis pater furiosus,
ut et acquiratur illi commodum ejus quod filius acquisivit. I. 8.
C. civ. 489, s.
9. Filiusfamilias in publicis causis, loco patrisfamilias habetur :
veluti ut Magistratum gerat, ut tutor detur, l. 9.
1 o. Si judex nutriri vel ali oportere pronuntiaverit, dicendum
est de veritate quærendum, filius sit an non, neque enim ali-
mentorum causa veritati facit praejudicium. l. 1 o. C. civ. 2o5, s.
1 1. Inviti filii naturales, vel emancipati non rediguntur in pa-
triam potestatem. l. ult. C. civ. 485, 486.

TITULUs vII. De adoptionibus, et emancipationibus, et aliàs modis, quibus potestas solvitur.

1. Post mortem filiæ suæ, quæ ut materfamilias, quasi emancipata vixerat : et testamento scriptis haeredibus decessit : adversùs factum suum quasi non jure eam, nec praesentibus testibus emancipasset, pater movere controversiam prohibetur. l. 25.

2. Liberum arbitrium est ei qui filium et ex eo nepotem in potestate habebit, filium quidem potestate demittere, nepotem verò in potestate retinere ; vel ex diverso filium quidem in potestate retinere, nepotem verò manumittere : vel omnes sui juri§ efïicere. Eadem et de pronepote dicta esse intelligimus. I. o8.

3. Non potest filius, qui est in potestate patris, ullo modo compellere eum, ne sit in potestate. l. 31. C. civ. 476, s.

[ocr errors][ocr errors]

L. Plena pubertas id est decem et octo anni. l. 4o. §. 1. C. civ. 477. s. TituLUs vIII. De divisione rerum, et qualitate.

I. Summa rerum divisio in duos articulos deducitur. Nam aliæ sunt divini juris, aliæ humani. Divini juris sunt, veluti res sacrae. I. I. 2. Hæ autem res, quæ humani juris sunt , aut publicæ sunt, aut privatae. Quae publicæ sunt, nullius in bonis esse creduntur: ipsius enim universitatis esse creduntur. Privatæ autem sunt, quæ singulorum sunt. d. l. 1. V. Tit. de acq. rer. domin. C. civ. 537, s. 3. Quædam prætereà res corporales sunt, quædam incorporales. Corporales hæ sunt, quæ tangi possunt, veluti fundus, homo, vestis, aurum, argentum, et deniquè æliæ res innumerabiles. Imcorporales sunt, quæ tangi non possunt: qualia sunt ea, quae in jure consistunt: sicut hæreditas, ususfructus, obligationes quoquo modo contractæ. Nec ad rem pertinet quod in hæreditate res corporales continentur. Nam et fructus, qui ex fundo percipiuntur, corporales sunt: et id quod ex aliquâ obligatione nobis debetur, plerumquè corporale est: veluti fundus, homo, pecunia : nam ipsum jus successionis, et ipsum jus utendi fruendi, et ipsum jus obligationis incorporale est. Eodem numero sunt et jura praediorum urbanorum, et rusticorum : quæ etiam servitutes vocantur. l. I. §. 1. C. civ. 516, s. 6.Quædam naturali jure communia sunt omnium, quædam universitatis, quædam nullius, pleraque singulorum : quæ variis ex causìs cuique acquiruntur. l. 2. - 5. Et qüidem haturali jure omnium communia sunt illa: aer, aqua proHuens, et mare, et per hoc littora maris. l. 2. §. I. Neino igitur ad littu§ máris accedere prolfibetur. l. 4. C. civ. 538. - 6. Item lapilli, gemmæ, cæteraque, quæ in littore invenimus, jure naturali nostra statim fiunt. l. 3. C. civ. 7 1 7. 7. Flumina penè omnia, et portus publica sunt. I. %. § *•. . Riparum usùs publicus est jure geiìtium, sicut ip$ius flumini$Itaque navem ad eas appelleré, fuiies ex arboribus ibi natis religare, retia siccare, et ex mare reducere, onus aliquod in his reponere, cuilibet liberum est, sicuti per ipsum flumen navigare. l. 5. C. civ. 538. • • . _ .* 8. Universitatis sunt, non singulorum, veluti quæ in civitatibus sunt theatra, et stadia, et similia, et si qua alia sunt compunia civitatum. Ideòque nec servus communis ciyitatis , sipgyum pro parte intelligitur, sed universitatis. l. 6. §. 1. C. civ. 540, * Titulvs ix. — De senatoribus. i. Consulari foeminæ utiquè præferendum consularem Vi"'° nemo ambigit, sed vir præfectorius an consulari fœminæ Præfe*

« VorigeDoorgaan »