Pagina-afbeeldingen
PDF

cogitatio ejus, qui lites execratur, non est vituperanda : sed ejus duntaxat, qui cùm rem habere vult, litem ad alium transfert, ut molestum adversarium pro se subjiciat. l. 4. §. 1. in fine. C. civ. 1689, s. 3. Sed haeredem instituendo, vel legando, si quis alienet, huic edicto locus non erit. I. 8. §. 3. C. civ. 78o, 1696. 5. Intelligis, si rem, ne secum ageretur, qui possidebat, veniindedit, et emptori tradidit, quem elegeris conveniendi tibi tributam esse jure iacultatem. I. 1. C. eod. C. civ. 16o7, 1689, s. 2 1 1 a. Titulus viii. — De receptis, qui arbitrium receperunt ut sententiam dicant. 1. Compromissum ad similitudinem judiciorum redigitur : et ad finiendas lites pertinet. I. 1. C. civ. 1 989. pr. 1 oo3, s. co. 6o. 2. Ex compromisso placet exceptionem non nasci, sed poenæ petitionem. I. o. 3. Tametsi neminem praetor cogat arbitrium recipere ( quomiam hæc res libera et soluta est, et extrà necessitatem jurisdictionis posita : ) attamen, ubi semel quis in se receperit arbitrium, ad curam et sollicitudiuem suam hanc rem pertinere praetor putat : non tantùm quod studeret lites finiri: verùm quoniam non deberent decipi, qui eum , quasi virum bonum, disceptatorem inter se elegerunt. Finge enim, post causam jam semel, atque iterùm tractatam, post nudata utriusque intima, et secreta negotii aperta, arbitrum vel gratiae dantem, vel sordibus corruptum, vel aliâ quâ ex causâ molle sententiam dicere : quisquame potest negare, æquissimum fore, praetorem interponere se debuisse, ut officium quod in se recepit, impleret. l. 3. §. 1. pr. 1oo7, 1o16, 1618, s. co. 51, s. 4. Si plures sunt qui arbitrium receperunt: nemo unus co gendus erit sententiam dicere : sed aut omnes, aut nullus. l. 17. §. 2. pr. 1o1 1. 5. Principaliter tamen quæramus, si in duos arbitros sit compromissum : an cogere eos praetor debeat, sententiam dicere ; quia res ferè sime éxitu futura est propter naturalem hominum ád dissentiendum facilitatem. In impári enim numero idcircò compromissum admitlitur : non quoniam consentire omnes facile est, sed quia etsi dissentiant, invenitur pars major, cujus arbitrio stabitur. Sed usitatum est etiam in duos compromitti. l. 17. §. 6. pr. 1o17, 1 o 18. - 6. Celsus libro secundo Digestorum scribit, si in tres fuerit compromissum, sufficere quidem duorum consensum, si præsens fuerit et tertius : alioquin absente eo, licèt duo consentiant, arbitrium non valere : quia in plures fuit compromissum ». ÉÉ tuit praesentia ejus trahere eos in ejus sententiam. Sicuti,tribus judicibus datis, quod duo ex consénsu absente tertio judicayerunt, nihil valet. Quia id demùm, quod major pars omnium Ju

[ocr errors]

dicavit, ratum est, cùm et omnes judicasse palàm est. l. 17, §. ult. et l. 18. pr. 1 o 1 6. 7. Undè videndum erit, an mutare sentcntiam possit : et aliàs quidem est agitatum : si arbiter jussit gari, mox vetuit, utrùm éo quod jussit, an eo quod vetuit, stari debeat. Et Sabinns quidem putavit posse. Cassius sententiam magistri sui benè excusat : et ait, Sabinum non de eâ sensisse sententiâ, quæ arbitrium finiat, sed de praeparatione causae : ut putà si jussit litigatores calendis adesse, mox idibus jubeat : nam mutare eum diem posse. Cæterùm si condemnavit, vel absolvit, dùm arbiter esse desierit, mutare se sententiam non posse. l. 1 9. §. 2. pr. 1 oo7, s. 8. Dicere sententiam existimamus eum, qui eâ mente quid pronuntiat,.ut secundùm id discedere eos à totâ controversiâ velit. Sed si de pluribus rebus sit arbitrium receptum : nisi omnes controversias finierit, non videbitur dicta sententia. l. 19. §. 1. pr. 1o16, 1 o 1 9. 9. Quia arbifer, et si erraverit in sententià dicendâ, corrigere eam non potest. l. 2o. pr. 1 o 1 o. uo. Plenum compromissum appellatur, quod de rebus omnibus, controversiisve compositum est : nam ad omnes controversias pertinet. I. 2 1. §. 6. pr. ioo3, s. 1 1. Haec autem clausula, diem compromissi proferre, nullam aliam dat arbitro facultatem, quàm diem prordgaudi. Et ideò conditionem primi compromissi neque minuere, neque immutare potest. Et ideò coetera quoque discutere, et pro omnibus unam sententiam ferre debebit. l. 25. §. 1. co. 58. 12. Si hæredis mentio, vel cœterorum facta in compromisso non fuerit, morte solvetur compromissum. l. 27. §. 1. pr. 1 o 1 a. 13. Non distinguemus in compromissis, minor, an major sit poena, quàm res de quâ agitur. I. 32. C. civ. 1226, ao%7. 1 4. Julianus indistinctè scribit : si per errorem de famoso delicto ad arbitrum itum est : vel de eä (re) de quâ publicum judicium sit constitutum, veluti de adulteriis, sicariis, et similibús : vetare debet praetor sententiam dicere: nec dare dictæ executiomem. I. 32. §. 6. C. civ. 2o46; I. 4. 15. De liberali causâ compromisso facto, rectè non compelletur arbiter sententiam dicere : quia favor libertatis est, ut majores judices habere debeat. Eadem dicenda sunt, sive de ingenuitate, sive de libertinitate quaestio sit : et si ex fideicommissi causâ libertas deberi dicatur. l. 32, §. 7. Charto, 1, s. 16. De officio arbitri tractantibus sciendum est, omnem tractatum ex ipso compromisso sumendum. Nec enim aliud illi licebit, quàm quod ibi, ut efficere possit, cautum est : non ergò quod libet statuere arbiter poterit, nec in quâ re libet : nisi úe quâ re compromissum est, et quatcnùs compromissum est. 1. 3a. §. 15. pr. 1δο6, 1o27. w.

s 7. Arbiter nihil extrà compromissum facere potest : et ideò mecessarium est adjici de die compromissi proferéndà. Coeterùm impunè jubenti non parebitur. Arbiter ità sumptus ex compromisso, ut et diem proferre possit, hoc quidem facere potest : referre autem contradicentibus litigatoribus non potest. I, 33. §. ult. et I. 33. pr. ioo7, s. co. 54, 58. 18. Si duo rei sunt aut credendi, aut debendi, et unus compromiserit, isque vetitus sit petere, aut ue ab eo petatur: videndum est (an) si alius petat, vel ab alio petatür, poena committarur. Idem in duobus argentariis, quorum nomina simul eunt : et fortassè poterimus ità fidejussoribus conjungere, si socii sunt, aliàs nec à te petitur, nec ego peto, ucc nco nomine petitur, licèt à te petatur. I. 34. 19. Arbiter intrà certum diem servos restitui jussit : quibus non restitutis, poenae causâ fisco secumdùm formam compromissi condemnavit, ob eam sententiam fisco nihil acquiritur. Sed nihil. ominùs stipulationis pœna committitur, quod ab arbitro statuto non sit obtemperatum. I. 42. C. civ. 1 1 52, 1226, s. 2o47. ao. De rebus controversiisque omnibus compromissum (in arbitrum ; à Lucio Titio, et Maevio Sempronio factum est : sed errore quædam species in petitionem à Lucio Titio deductæ non sunt : nec arbiter de his quicquam pronuutiavit. Quæsitum est, an species omissæ peti possint. Respondit, peti posse, nec poenam ex compromisso committi. Quod si malignè hoc fecit, petere quidem potest, sed poenae subjugabitur. I. $3. pr. ioo6, 1o27, s. au. Si ultrà diem compromisso comprehensum judicatum est, sententia nulla est. 1. 1. f. C. de recept. arb. co. 54, pr. ioo7, 1 o 12. a 2. Definimus conventum inscriptis apud compromissarium judicem factum, ità temporis interruptionem inducere, quasi in ordinario judicio lis fuisset inchoata. l. 5. §. 1. in f. C. eod. »3. Foeminæ arbitrium suscipere non possunt. l. ult. C. eod. Contrairement au droit ancien et an droit actuel, le tribunal de commerce de Paris a admis la nomination d'une femme arbitre. W. Gazette des Tribumaux, année 1829. Titulus ix. — Nautæ, caupones, stabularii , ut ^ecepta restituant. 1. Ait prætor : Nautæ , caupones, stabulariî , quod cujusque salvum fore receperint, nisi restituant, in eos judicium dabo. l. i. C. civ. m 950, 1 953. ». Maxima utilitas est hujus edicti : qnia necesse est plerùmque eorum fidem sequi, et res custodiæ eorum committere. Ne quisquam putet graviter hoc adversùs eos constitutum : nam est ia ipsorum arbitrio ne quem recipiant, et nisi hoc esset statutum, materia daretur cum furibus adversùs eos, quos recipiunt coeundi : cùm me nunc quidem abstimeant hujusmodi fraudibus. l. 1. §. 1. C. civ. 1782, s. 1952, s. • i

3. Nautam accipere debemus eum, qui navem exercet : quamvis mautæ appellantur omnes, qui navis navigandae causâ in nave sint, sed de éxercitore solummodò prætor sentit : nec enim debet (inquit Pomponius) per remigem, aut mesonautam obligari. I. 1. §. 2. C. civ. 1 782 , s. 4. Et sunt quidam in navibus, qui custodiæ gratiâ navibus praeponuntur, ut vauv Aaxs;, id est. na viuin custodes, et dictarii. Si quis igitur ex his receperit , puto in exercitorem dandam actionem : quia his, qui eos hujusmodi officio præponit, committi eis permittit. l. 1. §. 3. C. civ. 1783, s. 1797 , 195,3. 5. Caupones autem, et stabularios æquè eos accipiemus, qui cauponam , vel stabulum exercent, institoresve eorum. Cœterùm si qui operâ mediastini fungitur, non continetur: ut putà atriarii, et focarii, et his similes. l. 1. §. 5. C. civ. 1384. 6. Recepit autem salvum fore , utrùm si navem res missæ, ei adsignatæ sunt : an , et si non sint adsignatæ, hoc tamen ipso, quod in navem missæ sunt, receptae videntur. Et puto, omnium eum recipere custodiam, quæ in navem illatæ sunt, et factum non solùm nautarum præstare debere, sed et vectorum. Sicut et caupoviatorum. Et ità de facto vectorum etiam Pomponius scribit. l. 1. §. ult. l. 2. et l. 3. C. civ. 1953. p. 386, §. %. 7. Idem ait, etiamsi nondùm sint res iu navem receptae , sed in littore perierint, quas semel recepit, periculum ad eum pertinere. l. 3. C. civ. 1384, 1783, 1784; co. 95. 8. In locato conducto culpa, in deposito dolus duntaxat præstatur : at hoc edicto omnimodo, qui recepit tenetur , etiamsi sine culpà ejus res periit, vel damnum datum est, nisi si quid damno fatali contingat. Indè Labeo scribit : si quid naufragio, aut per vim piratarum perierit, non esse iniquum, exccptionem ei dari. l. 3. §. 1. in fine V. l. 5. § 1 C. civ. 1954 ; co. 1 o3, s. 9. Vivianus dixit etiam ad eas res, hoc edictum pertinere, quae post impositas merces in navem, locatasque iuferentur, et si earum vectura non debetur : ut vestimentorum, penoris quotidiani, quia haec ipsa coeterarum rerum locationi accedunt. I. 4. §. 2. C. civ. 1782, s. 1 952, s. 1 o. Nauta , et caupo, et stabularius mercedem accipiunt non pro custodiâ : sed nauta, ut trajiciat vectores : caupo , ut viatores manere in cauponâ patiatur : stabularius, ut permittat jumenta apud eum stabulari : et tamen custodiæ nomine tenentur. Nam et fullo , et sarcinator, non pro custodiâ, sed pro arte mercedem accipiunt, et tamen custodiæ nomine ex locato tenentur. J. 5. C. civ. 1787 , s. 1 1. Quæcunque de furto diximus, eadem et de damno debent intelligi : non enim dubitari oportet, quin is qui salvum fore recipit , non solùm à furto, sed etiam damno recedere videatur. l. 5.§. 1. v. l. 3. §. 1. C. civ. 1915, s,

12. Debet exercitor omnium nautarum suorum, sive liberi, sive servi, factum praestare, nec immeritò factum eorum praestat, cùm ipse eos suo periculo adhibuerit. Sed non aliàs præstat, quàm si in ipsâ nave damnum datum sit : coeterùm si extrà navem, licèt à nautis, non præstabit. l. ult. C. civ. 1782, s. 1952, s.; co. 1o3, s. LIBER QUINTUS. TitUlUs 1. — De Judiciis et ubi quisque agere , vel convenire debeat. 1. His datur multæ dicendae jus quibus publicè judicium est, et non aliis : nisi hoc specialiter eis permissum est. l. 2. §. ult. 2. Si quis ex alienâ jurisdictione ad prætorem vocetur, debet venire, ut et Pomponius, et Vindius scripserunt. Prætoris est enim æstimare, an sua sit jurisdictio : vocati autem , non contemnere auctoritatem prætoris : nam et legati, cæterique, qui revocandi domum jus habent in eâ sunt causâ, ut in jus vocati veniant, privilegia sua allegaturi. l. 5. pr. 2, 3, s. 3. Si quis posteaquàni in jus vocatus est , miles, vel alterius fori esse coeperit : in eâ causâ jus revocandi forum non habebit, quasi praeventus. I. 7. pr. 2. 4. Insulæ Italiæ, pars Italiæ sunt : et cujusque provinciæ. l. 9. 5. Desuitisse is videtur, non qui distulit, sed qui liti renuntiavit in totum. l. 1 o. pr. 397, s. 6. Quidam lege impediuntur me judices sint, quidam naturâ, quidam moribus. Naturâ, ut surdus, mutus, et perpetuò furiosus, et impubes, quia judicio careut. Lege impeditur qui Senatu motus est. Moribus fœminæ, et servi. l. 12. §. 2. Qui possunt esse judices, nihil interest in potestate, an sui juris sint. d. l. in. f. C. civ. 215, 489, s. I. 333. - 7. In tribus (istis) judiciis, familiæ erciscumdæ, communi dividundo, et fiiiium régundorum , quæritur , quis actor intelligatur. Quia par causa ómnium videtur, sed magis placuit, eum videri actoremi, qui ad judicium provocasset. I. 13. pr. 1. §. 48, 5. 8. Judex tunc litem suam faéere intelligitur , cùm dolo malo in fraudem legis semtentiam dixerit. Dolo malo autem videtur hoc facere, si evidens arguatur ejus vel gratia , vel inimicitia , vel etiam sordes : ut veram æstimationem litis præstare cogatur. 1. 15. §. 1. I. 479, s. 483, s. p. 12 1 , s. 9. Si debitori meo velim áctionem edere : probandum erit , si fateatur se debere, paratumque dicat solvere, audiendum eum : dandumque diem 'cum coihpetenti cautelâ ad solyeudam pccuniam. Neque enim magnum damnum est in mord inodici temporis. 1. a 1. C. civ. 1356, s. 1244. 1 o. Qui appellat, prior agit. l. 29. . 1 1. Übi acceptum est semel judicium, ibi et finem accipere debet. l. 3o. pr. 2, 3, 59, s.

« VorigeDoorgaan »