Pagina-afbeeldingen
PDF

Titulus 11. De probationibus et præsumptionibus. 1. Quoties quaereretur, genus vel gentem quis haberet, necne, eum probare oportet, l. 1. - 2. Ei incumbit probatio, qui dicit, non qui negat. I. 2. Semper necessitas probandi incumbit illi qui agit. l. 2 1 in fin. V. l. 4. 1. 5. C. civ. 1315. 3. Cùm tacitum fideicommissum ab eo datur qui tam in primo, quàm in secundo testamento, pro eâdem parte, vel posteà pro majore hæres scribitur, probatio mutatae voluntatis ei debet incumbere, qui convenitur : cùm secreti suscepti ratio plerumquè dominis rerum persuadeat, eos ita hæredes scribere, quorum fidem elegerunt. l. 3. v. l. 22. 4. Si filius in potestate patris se esse neget, prætor cognoscit, ut prior doceat filius : quia est pro pietate quam patri debet (præstare) hoc statuendum est : et quia se liberum esse quodammodo contendit. l. 8. 5. Si pactum factum sit, in quo haeredis mentio non fiat, quaeritur, an id factum sit, ut ipsius duntaxat persona eo statueretur? Sed quamvis verum est, quod qui excipit, probare debeat, quod excipitur , attamen de ipso duntaxat , ac non de hærede ejus quoque convenisse petitor, non qui excipit, probare debet : quia plerumquè tam hæredibus nostris quam nobismetipsis cavemus. l. 9. C. civ. 1 1 22. 6. Census et monumenta publica potiora testibus esse Senatus censuit. l. 1 o. C. civ. 13 1 9, 134 1. 7. Non est necesse pupillo probare fidejussores pro tutore datos, cùm accipiebantur, idoneos non fuisse : nam probatio exigenda est ab his, quorum officii fuit providere, ut pupillo caveretur. l. 1 1. 8. Etiam matris professio filiorum recipitur, sed et avi recipienda est. l. 16. 9. In exceptionibus dicendum est reum partibus actoris fungi oportere, ipsumque exceptionem , velut iiitentionem , implere, ut putà , si pacti conventi exceptione utatur, docere debet pactum conventum factum esse. I. 1 9. Ut creditor qui pecuniam petit numeratam implere cogitur, ita rursùm, debitor qui solutam affirmat ejus rei probationem praestare debet. l. 1. C. de probat. C. civ. i3 15. 1 o. Si chirographum cancellatum fuerit, licèt praesumptione debitor liberatus esse videtur, in eam tamen quantitatem, quam manifestis probationibus creditor sibi adhùc deberi ostenderit, rectè debitor convenitur. I. 24. 1 1. Præsumptionem pro eo esse qui accepit nemo dubitat. Qui enim solvit, nunquàm ita resupinus est, ut facilè suas pecunìas jactet, et indebitas effundat : et maximè, si ipse qui indebitas dedisse dicit, homo diligens est, et studiosus paterfaiwilias, cujus

personam incredibile est in aliquo facilè errasse : et ideò eum qui £licit indebitas solvisse, compélli ad probationes, quod per ? lum accipientis, vel aliquam justam ignorantiæ caúsam indebitum ab eo sglutum est. Et nisi (hoc) ostenderit, nullam eum repetitionem habere. l. 25. C. civ. 1235. 12. Procula magnæ quantitatis fideicommissum à fratre sibi debitum, post mortem ejus in ratione cum hæredibus compensare vellet , ex diverso autem allegaretur, nunquàm id à fratre quam diù viarit, desideratum , cùm variis eae causis sæpè in ra. tionem fratris pecunias ratio Proculae solvisset: Divus Cómmodus cùm super eo neg9tio cognosceret, non admisit compensationem, quasi tacitè fratri fideicommissum fuisset remissum. l. 26. 13. Qui testamentum faciebat, ei qui usquè ad certum modum capere potuerat, legavit licitam quantitatem , deindè ita locutus est : Titio centum lego quæ mihi pertulit, quæ ideò ei non cavi, quod omnem fortunam et substantiam, si quam à matre susceperat , in sinu meo habui, sine u!ld cautione. Item eidem Titio reddi et solvi volo de substantid meâ centum quinquaginta quæ ego eae reditibus prædiorum ejus, quorum ipse fructum percepi et distrari : Item de Calendario si qua à matre receperat Titius, in rem meam converti, Quæro an Titius ea exigere potest? Respondit , si Titius suprascripta ex ratione sua ad testatorem pervenisse probare potuerit, exigi : videtur enim eo, quod illi plus capere non potuerat, in fraudem legis hæc in testamento adjecisse. l. 27. 1 4. Mulier gravida repudiata , filium enixa absente marito , (ut) spurium in aétis professa est. Quæsitum est, an in potestate patris sit, et matre intestatâ mortuâ jussu ejus hæreditatem matris* adire possit, nec obsit professio à matre iratâ factâ ? Respondit, veritati locum superfore. l. 29. §. 1. 1 5. Commemorationem in chirographo pecuniarum quæ ex aliâ causâ deberi dicuntur, factam, vim obligationis non habere. l. ult. 1 6. Possessiones, quas ad te pertinere dicis, more judiciorum. persequere : non enim possessori incumbit necessitas probandi eas ad se pertinere, cùm te in probatione cessante dominium apud eum remaneat. l. 2. C. de probat. pr. 23, s. . - 1 7. Frustrà veremini, ne ab éo qui lite pulsatur probatio exigatur. l. 8. C. civ. 1315. 1 8. Sciant cuncti accusatores eam se rem deferre in publicam motionem debere, quæ munita sit idoneis testibus, vel (instructa apertissimis) documentis, vel indiciis ad probationem indubitatis, et luce clarioribus expedita. I. ult. C. de probat. 1 9. Indicia certa, quæ jure non respuuntur, non minorem probationis , quàm instrumenta continent fidem. l. 19. C. de rei vindic. C. civ. 1353.

Titvlvs iri. De fide instrumentorum, et amissione eorum. 1. Instrumentorum nomine ea omnia accipienda sunt, quibus causa instrui potest : et ideò tam testimonia , quàm personæ, instrumentorum loco habentur. l. 1. 2. Quicunque à fisco convenitur, non ex indice et exemplo alicujus scripturae, sed ex authentico conveniendus est, ita si contractùs fides possit ostendi : cæterùm calumniosam scripturam vim in judicio obstinere mon convenit. l. 2. 3. Sine (scripturis) valet quod actum est, si habeat probationem : sicut et nuptiæ sunt, licèt testatio sine scriptis habita est. l. 4. in fin. C. civ. 13', 1 , s. Si res gesta, sine literarum quoque consignatione , veiitate factum suum praebeat : non ideò minus valebit, quod instrumentum nullum de eâ intercessit. I. 5. C. civ. 137 1 , s. 1 985. Proprietatis dominium , non tantùm instrumento emptionis, sed et quibuscunque aliis legitimis probationibus ostenditur. l. $. C. de probat. C. civ. 22 1 9, s. 4. Si de tabulis testamenti deponendis agatur, et dubitetur cui eas deponi oportet, semper seniorem juniori, et amplioris honoris inferiori, et marem fœminæ præferemus. l. ult. 5. Rationes defuncti quae in bonis ejus inveniuntur, ad probationem sibi debitae quantitatis solas sufficere non posse saepè rescriptum est. Ejusdem juris est, et si in ultimâ voluntate defunctus certam pecuniae quantitem, aut etiam res certas sibi deberi significaverit. l. 6. C. de probat. Nov. 48. cap. i. Exemplo perniciosum est, ut ei scripturæ credatur, quâ unusquisque sibi adnotatione propriâ debitorem constituit. Undè neque fiscum, meque alium quiemlibet ex suis (subnotationibus debiti probationem praebere) posse oportet. l. 7. C. de probat. C. civ. 1331 , s. 6. Sicut iniquum est, instrumentis vi ignis consumptis debitores quantitatum debitarum renuere solutionem, ita nom statim casum conquerentibus facilè credendum est. Intelligere itaque debetis, non existentibus instrumentis, vel aliis argumentis, probare debere fidem vestris precibus adesse. l. 5. C. de fid. inst. C. civ. 1341, s. 7. Instrumentis etiam non intervenientibus semel divisio rectè facta non habetur irrita. l. g. C. de fid. instr. 8. Scripturæ diversae fidem sibi invicem derogantes, ab unà eâdemque parte prolatae, nihil firmitatis habere poterunt. 1. 1 %. C. de fid. instr. 9. Contractus venditionum vel permutationum, vel donationum , quas intimari non est necessarium dationis etiam arrharum , yel alterius cujuscunque causae (quas tamen) in scriptis ' fieri placuit, transactionum etiam, quas in instrumento rccipi convenit, non aliter vires habere sanéimus, nisi instrumenta in mundum recepta, subscriptionibusque partium confirmata, et si per tabellionem conscribantur, etiam ab ipso completa, et postremò à partibus absoluta sint. l. 17. C. de fid. instr. 1 o. Judices sive in hâc inclytâ urbe, sive in provinciis, secundùm ea quae disposuimus, ut possint si hoc perspexerint, occasione testium in aliis locis degentium litigantes vel procuratores eorum ibi destinare, ut depositionibus sub ntriusque partis praesentiâ factis res ad eas referatur, etiam in illis servare voluimus, qui prolatis instrumentis fidem adbibere exiguntur, ut si poposcerint, in aliis locis id eis facere permittatur : et hoc si justè peti judex invenit, similis proferatur sententia : ut postçuàm'in locis opportunis fides instrumento data vel minùs data fuerit, referatur negotium ad priorem judicem. I. 18. C. de fid. instr. pr. 266, 1 o35; co. 16. 1 1. Si volucrit is qui apocham conscripsit, vel exemplar cum suscriptione ejus qui apocham suscepit ab eo accipere, vel antapocham suscipere, omnis ei licentia hoc facere coucedatur, necessitate imponendâ apochae susceptori antapocham reddere. 1. 1 9. de fid. instr. C. civ. 132 1. TiTULJs iv. — De Testibus. 1. Testimoniorum usus frequens, ac necessarius est : et ab his præcipuè exigendus, quorum fides non vacillat. l. 1. o. Adhiberi quoque testes possunt, non solùm in criminalibus causis, sed etiam in pecuniariis litibus, sicubi res postulat : et hi quibus non interdicitur testimonium, nec ullâ lege à dicendo festimonio excusantur. l. 1. §. t. C. civ. 134 1 , s. pr. 34, s. i. 32, s. 7 I , s. 3. Quanquàm quibusdam legibus amplissimus numerus testium definitus sit, tamen ex constitutionibus principum haec licentia ad sufficientem numerum testium coarctatur, ut judices modercntur : et eum solum numerum testium, quem necessarium esse putaverint evocari patiantur: ne effrænatâ potestate ad vexandos iiomines, superflua multitudo testium protrahatur. l. 1. §. 2. 4. In testimoniis autem dignitas, fides, mores, gravitas examinanda est : et ideò testes qui adversùs fidem suam testationis vacillant, audiendi non sunt. l. 2. Eos testes ad veritatem juvandam adhiberi oportet, qui omni gratiae et potentatui fidem religioni judiciariæ debitam possint praeponere. I. 5. c. eod. C. civ. 37, 7 1 ; 975, 98o, i. 7 1 , s. 5. Testium fides diligenter examinanda est : ideòque in personâ corum exploranda erunt in primis conditio cujusque, utrùm quis decurio, an plebeius sit : et an honestæ et inculpatæ vitae , an verò notatus quis, et reprehensibilis : an locuples vel egens sit, ut lucri causâ quid facilè àdmittat : vel an inimicus ei sit advsersùs quem testimonium fert: vel amicus ei sit pro quo testimonium dat; iìam si careat suspicione testimonium, vel propter personam à quâ fertur, quod honésta sit,vel propter causam quod ncquelucri, neque gratiae, neque inimicitiæ causa sit admittendus est.IdeòqueD.Hadrinus Vivio Varo legato provinciæ Ciliciae rescripsit, eum qui judicat, magis posse scire quanta fides habenda sit testibus. Verba epistolae haec sunt. Tu magis scire debes quanta fides habenda sit testibus, qui et cujus dignitatis, et ctjus æstimationis sint : et qui simpliciter visi sint dicere : unum eumdeinqtte meditatum sermonem attulerint, an , ad ea , quæ interrogaveras , eae tempore, verisimilia responderint. l. 3. 6. Ejusdem quoque principis exstat rescriptum ad Valerium Verum de excutiendâ fide testium in hæc verba, Quæ argumenta ad quem modum probandæ cuique rei suffîciant, nullo certo modo satis definiri potest : sicut non semper ita saepè sine publicis monumentis cujusque rei veritas deprehenditur : alias numerus testium, alias dignitas et auctoritas, alias veluti consertiens fama confírmat rei de qud quæritur, fídem. Hoc ergò solùm tibi rescribere possum summatim. Non utiquè ad unam probationis speciem , cognitionem statim alligari debere , scd eae sententid animi tui te æstimare oportcre , quid aut credas, aut parùm probatum tibi opinaris. l. 3. §. 2. Si testes omnes ejusdem honestatis, et existimationis sint, et negotii qualitas, ac judicis motus cum his concurrit, sequenda sunt omnia testimonia : si verò ex his quidam (eorum) aliud dixerint, licèt impari numero, credendum est, sed, quod maturæ negotii convenit et quod inimicitiæ, aut gratiæ suspicione caret, confirmabitque judex motum animi sui ex argumentis et testimoniis, et quæ rei aptiora, et vero proximiora esse compererit: non enim ad multitudinem respici oportet, sed ad sinceram testimoniorum fidem, et testimonia quibus potiùs lux veritatis assistit. l. 2 1. §. 3. C. civ. 1353. 7. Idem Divus Hadrianus junio Rufino proconsuli Macedoniæ rescripsit. Testibus, non testimoniis crediturum verba epistolae ad hanc partem pertinentia haec sunt. Quod crimina objecerit apud tne Alerander Apro, et (^quia) non probabat nec testes producebat , sed testimoniis uti volebat, quibus apud me locus non est , nam ipsos interrogare soleo : quem remisi ad provinciæ præsidem, ut is de fíde testium quæreret, et nisi implesset quod intenderat , rclegaretur. l. 3. §. 3. d. 1. §. 4. 8. Lege Juliâ de vi cavetur, ne hdc lege in reum testimonium dicere liceret, qui se ab eo parenteve ejus liberaverit : quive impuberes erunt : quique judicio publico damnatus erit, qui eorum in integrum restitutus non erit : quive in vinculis custodidve publicâ erit: quive ad bestias ut depugnaret, se locaverit : quæve palam quæstum faciet, feceritve : quive ob testimonium dicendum vel non dicet dum pecuniam accepisse judicatus, vel convictus erit. Nam guidam propter reverentiam personarum , quidam propter lubricum consilii sui, alii verò propter notam, et infámiäm vitæ

« VorigeDoorgaan »