Pagina-afbeeldingen
PDF
ePub
[ocr errors][ocr errors]

babent. Culpat hic, ceu recte obfervat Justus Lipsius, 6) non de facultate, fed de intentione, & quod tantum in quæstum, non fidem, excepissent. Sed verum cave credas, illis legum & severitatis securibus silvas Abbreviationum cæsas, posterioresque haud ausos fuifle, quid adversus edictum Sacratissimi Principis facere, ut potius prolixe in hoc publicaque commoda peccaverint, ac notas fæpiuscule, in quibus nihil erat legitimum, nihil uspiam folemne, finxerint, maximo Jurisprudentiæ & aliarum fcientiarum damno; ficuti venuste demonstrat præsidium quondam & dulce Themidos Batavæ decus Cornelius van Bynkershcek, B) nec non Vir Clarissimus Hermannus Noordkerk. ») Fieri etiam potuit, ut Pfalmorum libri, aliique notis Tironianis exarati, 5) quibus ante & poft Justinianum usi sunt Christiani, multis erroribus sequiori ævo ansam dederint; præfertim cum exemplaria hujusmodi notis conscripta in ofcitantium librariorum manus inciderint.

Quum itaque abbreviatarum fyllabarum incauta lectio maximas, ut fupra diximus, difficultates adferret, plurimique se hifce laqueis expedire haud poffent, non defuerunt antiquis & novioribus temporibus, qui in id genus nodos labyrintheosque flexus implicitis filum atque auxiliatrices manus præbuerunt. Hos inter eminent ac excellunt Valerius Probus, :) Magno, 5) Petrus Diaconus, n) Johannes Buxtorffius, 9) Bernardus de Montfaucon, ) Nicolai, ~) Sertorius Vrfatus, ^) & multi alii, quos

paf a) Epistolarum selectarum centuria I. ad Belgas, epift. 27. Operum Tomo IL P. 381. edit. Antverp. 1637. B) Observ. Iuris Romani, libro I, 23. y In Disquisitione de Lege Petronia', p. 29. & 35. ubi pulchre docet, Librariis morem fuisse,

pro iis, quæ non fatis capiebant, nota magis fubftituere. Ja primis conf. laudati Viri

Observationum Decas, p. 8. & 9. d) Víde fis Mabillonium de Re diplom. lib. I. cap. XI. S. 6. Adde S. 18. d. c. & lib. V. p.

456. ubi Tironianarum notarum specimen alphabetico ordine digeftum ex Pfalterio Germa-. nenfi exhibet æri incifum. Conf. omnino laudatus fupra Nicolai de Siglis veterum, cap. III. S. VI. seq. Chronicon Gottwicense; Tomo I. libro I. p. 23. & 24. nec non Viri Celeber

rimi loh. Nicolai Funccii de scriptura veterum Commentatio, cap. V. S. 10 :) Vide ejus libellum de Notis Romanorum interpretandis, in Dionysii Gothofredi Corpore Auc.

torum Latinæ lingue, p. 1454. seq. Exftat etiam apud Joannem Godeschalcum Clausingium, in
lure Publico Romanorum, Tomo I. p. 104. seq. Lemgoviæ 1726.

Vide hujus Notas Turis, apud Gothofredum, ç. I pag. 1482. seq.
» In libro de Notis litterarum more Romano, apud Gothofredum , P. 1498. seq.
9) De Abbreviaturis Hebraicis, Franequera 1696.

Jn Palæograpbia Græca, five de oriu & progressu litterarum Græcarum, & de variis oinnium
feculorum feriprionis Grecæ generibus ; itemque de Abbreviorianibus & de nutis variarum artium
ac disciplinarum; additis figuris & Schematibus ad fidem manuscriptorum Codicum. Parisiis 1708.
-) De Siglis veterim, passim.
a) In Commentario de Noris Romanorum, in Joannis Georgii Gravii Thesauro Antiquitatum Ro-

manarum, Tomo XI. p. 508. Trajecti ad Rhenum &Lugduni Batavorun 1699. Adfcribere juvat magni Grævii judicium ex præfwione laudato Tomo præmilla: Habes , inquit, Seytorii Ursati Equitis Patavini de notis Ronanorum commentarium Tuinme neceffarium, qui non modo nummos inscriptiones prisci ævi, fed & infinita Romanarum legum & alioruin idoneorum Latina liguæ auctorum hujuscemodi notis referia intelligere desiderant.

с

passim laudat Vir Cl. Baringius a) quibusque ipse haud exiguam lucem addidit.

Nemo autem est, qui majori apparatu, laudabiliori industria, & feliciori successu hanc operam 'navavit, quam præsentis Lexici Auctor Doctissimus, Ampliffimus JOANNES LVDOLPHVS WALTHERVS, Serenissimi & Potentissimi Magnæ Britanniæ Regis in Archivo Electorali a Secretis. Dixit profecto quod res est Celeberrimus Eckhardus: B) Preclare de rei diplomatica studio mereretur, qui per Sacula eundo abbreviaturas cujusvis atatis diplomatibus proprias colligeret, modumque legendi illas oftenderet. Et sane dolendum eft, intercepise nobis fata egregium & utilifimum opus de abbreviaturis Germanorum, quod molitus eft Nic. Staphorftius. En tibi, erudite Lector, WALTHERVM non minora votis, fed longe majora præstantem, quique, ceu Cl. Baringius ) prodidit, B.

aphorstio, Historiam ecclesiasticam Hamburgensem edenti, in describendis Diplomatibus ex primis tabulis, opere & confilio adfuit, magnamque tunc temporis nominis gloriam in Novellis litterariis adeptus est. Nos vero haud decrevimus, in laudes WALTHERI, ejusque insignem & admirandam artem veteres scripturas pingendi, easque ad unguem exprimendi peritiam atque dexteritatem, excurrere: vigilatas noctes huic O. peri impensas enumerare: ærumnabilem molestissimumque laborem in adornando hocce Lexico adhibitum prolixius prædicare; quum haud opus sit, hos verbis efferre, quorum virtus folidum decus exhibet, quique jam per ora Virûm victores volitant.

Quandoquidem vero, ceu Jureconsultus :) monet, in foro causias dicentibus nefas esse videtur, nulla præfatione facta judici rem exponere, atque origine non repetita, illotisque, uti est ró deyóuevov, manibus, protinus materiam tractare; nos operæ etiam pretium facturos esse confidimus, nonnulla de præsentis Lexici ratione & instituto præfari, quæ, cum ibi veneris, evidentiorem intellectum præstant.

Observarunt Viri docti, & inter hos Mabillonius ) nec non Abs bas Gottwicensis, 5) Veteres alia fcribendi ratione in libris & Codicibus

Mf. a) Jn Clave Diplomatica. ®) Jn supra laudata Introduktione in rem diplomaticam, p. gr. y) In Clave Diplomatica, p. 40. d) Gajus in l. 1. ff. de origine Juris. 6) De re diplom. libro I cap. XL p. 89. & libro V. in pr. 3) Libro U. p. 77. & 89,

MAT

, alia in Diplomatibus, chartisque usos esse; fed pariter observarunt, utrique suas haud exiguas difficultates inesse, quæ non solum magnam lecturis molestiam exhibeant, fed etiam interdum ad fummam dissensionem inter magnos Viros fenestram patefaciant.

Ne vero per futura tempora ejusmodi lites traherentur, eruditissimus Dominus Auctor de utriusque scripturæ abbreviaturis enodandis quam maxime solicitus fuit, tantumque abest, ut quis tam exactam adhuc omnibusque numeris absolutam harum siglarum enarrationem in dias luminis auras miserit, . ut ne aliis quidem occasio suppeditata fuisse videatur, tot autóypa@, chartasque veteres, quas hicce labor innumeras fere efflagitat; manibus verfandi. «). Nemo hinc est æquus rerum æstimator, qui insignem ufum exinde in litteratorum rempublicam redundantem non facile, perspiciat. Jta enim antiquos libros & authenticas Tabulas, quas vix e mil, libus unus sensu assequitur, facili negotio, nisi mens omnino læva fuerit, intelligere, ac latentes in üsdem thesauros, divitiasque in usus nostros ver, tere poterimus.

Quam multos quantivis pretii Codices & Documenta in archivis Principum, illustrium Personarum cabulariis ac plureis, Monasteriorum bibliothecis & latibulis, nec non Privatórum scriniis atque cistis, caliginosa nox premit: quæ, tum, quod diligentius custodiantur, quam aut Gryphibus aùrum Indicum, aut - Draconibus Hesperidum mala : tum, quod istorum ufus, foliorum Sibyllinorum & hieroglyphicorum inftar, haud pateat, pulveri-blattisque relinquuntur, & vel solo situ deteruntur, Via autem fic emunita, exemplisque commonstrata, Monachi & alii horum talium resundiwr possessores, iique, quibuscum eadem ad inspiciendum communicantur, bona fæculi nosle & cognitis, quæstu longe uberrimo, uti discent.

Ad clausa & fastidita penetralia jam clavem porrigit præsens. Lexicon diplomaticum, quod, tanquam Phidiæ aliquod fignum, omnium procul dubio eruditorum admirationem merebit, quodque vel eorum, qui satis perfunctorie hanc eruditionis partem callent, oculos animosque in se converter.

Cona) Candide id ipsum dolet V. Cl. Johannes Heumannus in Præf. ad Commentarios fuos jam laudatos, ubi ait: Nonnulli firmiori forsan jure mihi objicient, hujus generis commentarios ex archivis, non ex libris,concinnandosejje. Utinam! ifta mibi paterens fèrinia. Utinam! tabulariorum prefecti literatam-gentem sua ipforum opera bearent. Jam vero prope idem mihi, quod affronomis qui. busdam, evenit, qui leges aftrorum exponunt, quamquam cælifaciem rarius contemplantur,

: 2

1

Contentæ in hocce Opere abbreviaturæ prioris Classis, de qua fupra dictum est, desumtæ sunt 'tum ex veris ac genuinis autographis Jmperatorum, Regum diplomatibus, Papalibus bullis, processibus Rotæ Romanæ, Refponfisque juridicis: tum ex Epifcoporum, Principum, Comitum, Monasteriorumque chartis, quales in omnibus Europæ regnis fieri confueverunt:adeoque non unius urbis aut reipublicæ Archivarius hic informatur, fed is, qui apud omnes gentes morariores artem suam profiteri pofsit, ad res agendas maxime idoneus.

Secundæ Claffis abbreviaturæ haustæ sunt ex Codicibus cam membranaceis quam chartaceis, & quidem ex theologicis, juridicis, medicis, philofophicis & astronomicis Codicibus, Liturgiis, Missalibus, Calendariis, librisque rationum: easque omnes diligentissimi Auctoris manus ad primigenia exempla improbo labore descripsit, atque earundem veram vim & significationem edocuit.

Quod ad tempus attinet, quo quævis abbreviatura in usu fuit, utriusque generis exempla, puta Diplomatum & codicum, ex fæculo VIII. usque ad XVI. collecta sunt; licet ad hocce tantum abbreviaturæ in Nofariorum instrumentis obvenientes pertineant, pervulgatis jam reliquis fcribendi modis, qui passim in hujus fæculi Codicibus MSS. observantur.

Vt vero protinus in propatulo effet, cuinam tempori hoc vel illud fcripturæ compendium proprium fit, ad primæ claffis abbreviaturas ipfe annus, quo documentum prodiit, adfcriptus eft: in abbreviaturis vero sea cundæ Classis, sive Codd. MSS. duntaxat fæculum, in quo Codex fcriptus est, (quando scilicet hoc jam vel ipfe Codex, vel Scriptor ejusdem monuit, vel alia manus antiqua indicavit,) exsignatum eft: adjectis tamen litteris i, m. f. fignificantibus initium, medium ac finem.

Et licet in quam plurimis Codicibus ipse Scriba annum cum die, quo ultima manus operi data est, in fine fubnotavit, attainen (ut liquido conftaret, quæ abbreviaturæ ex diplomatibus & chartis, quæque ex Codd. MSS. hauftæ fint,) annus haud adjectus, fed fæculum duntaxat, adpositis litteris i, m. vel fi laudatum est. Sin vero neque ab ipsius codicis exaratore, neque alia veteri manu, ætas fcriptionis patefacta est, ope artis criticæ eruendum füit, ad quodnam fæculum hæc vel illa fcribendi iritous pertineret. Aeyum hocce pacto exploratum abbreviaturis (sed sine litteris i, m. f.) fub

junxit

junxit o teétu WALTHERVS Difpofitio ipsius operis (ceu vel ex prima Tabula confpici potest,) ita ordinata eft, ut quævis linea in quavis Tabulæ columna quaternas res fistar. I. Figüram abbreviationis ad fidem archetypi accuratissime delineatam. II. Litteras in ipfa figura latentes perspicue expreffas. III. Jntegram vocem, quam figura refert, omnibus litteris exaratam, ut vera figuræ fignificatio in aprico sit.Et IV. Tempus, quod ejusmodi ænigmata fibi fpeciatim feposuit.

Quæret fortean eruditus Lector, num omnia ita certa fint , ut nullum dubium supersit, collectas figuras id ipsum innuere , quod Clarissimus AuEtor tradidit , earundemque explanationem a Scriptoris antiqui mente haud alienam esse? Scias ergo, caute Lector, vigilantiffimum Auctorem hanc fibi perpetuam legem dixifle, ne prius de figura quadam, aut ejusdem abbre viatura, certi quid pronunciaret, nisi eandem plus vice simplici in eodem Diplomate vel Codice invenerit, ipfique ex verborum cohærentia & aliunde constiterit , non alium, præter quem adposuit, figuræ fensum esse. Ex quo fimul adparet, hoc Lexicon neutiquam purum putum mechanicum opus esse, quod fola figurarum & vocabulorum delineatione constet; sed potius pro frugifero & quam maxime fructuoso promptuario, cujus pars nulla inculta mansit ac deserta, censendum esse. Quanto autem difpectu, ad verum & genuinum sensum cujusvis figuræ indagandum, opus fuerit, quam ferrea diligentia, folicitoque agóow toj óníow, penes æquum Judicem arbitrium efto.

Quicunque ergo de vera expositarum figurarum significatione dubitabunt, consulant, fi commodum est, Diplomata Codicesque MSS. a Sæculo VIII. usque ad XVI. rigidissima ad illos censura præsentes ænigmatum enodationes examinent, habituri deinde profecto, cur litteratissimo WALTHERO non tantum ut magni operis patratori, sed etiam ut desperati laboris victori 'ex animo gratulentur, qui tam instructam litterarum officinam aperuit, unde sine ullo fere negocio ea depromere licet, quæ confirmandis & illustrandis ab ingenio & cura excogitatis facere pofsunt. Habenda igitur huic jure meritoque gratia est, per quem , ut Quinctilianus a) ait, labor nobis detractus est. Haud limus ferendi, fi superbe jactemus, omnes quotquot sunt,

quot..) Inftit. Orat. libro V. cap. 1o. segm. 121. p. 233. edit. supra laudatto

d.

1

« VorigeDoorgaan »