Pagina-afbeeldingen
PDF
ePub

wyze te voeren; sy worden in de kamers als opgeslooten, en krygen te vroeg leermeesters,

die

dat dit voedsel schadelyk is; de meeste kinderen sticrven aan eene beroerte, welke vooraf gegaan wierd door braakingen en den loop. Naderhand zyn altyd minnen gebruikt. Men heeft ook opgemerkt, dat van de kinderen, die op het Land gebragt zyn, veel minder zyn gestorven, dan van die, welke in de stad opgebragt wierden, en dit meent hy, dat ook plaats zoude hebben in de stad, wanneer de opvoeding meer met de natuur overeen kwam. De kinderen al te vroeg in het huis te neemen, keurd hy af, om dat, als 'er veel by elkander zyn, de lugt niet zuiver genoeg kan gehouden, en elk derzelver niet na behooren opgepast worden. Thans moeten sy vier jaaren oud zyn, eer sy in dit huis komen konnen ; en de Hr. SCHULTZ raad, dezelven de pokjes alvorens inteën. ten; hy oordeelt de inenting hoogst nodig, en be. klaagd zich, dat in Sweeden dezelve niet algemeener is, daar egter elk negende kind aan de natuur. lyke pokjes sterft, door dezelven in het geheele Ryk jaarlyks negen duizend worden wechgesleept, en integendeel van zeven of agt duizend, welke hy 200 binden als buiten Sweeden heeft zien inenten of zelve ingeënt heeft, geen een gestorven of in levensgevaar geweest is. Raadzaam zoude het ook zyn, hen eerst de mazelen inteënten. De kinderen worden in dit huis, waar in voorna. mentlyk op de zuiverheid der lugt gelet word, hun zevende jaar opgevoed, en dan of naar een ander huis gebragt, of aan de ouders of vrienden te rug gegeeven.

Over de inenting der pokjes welke de Hr. SCHULTZ zeer sterk aanpryit, heeft hy afzonderlyk gehandeld in een ander werkje, welk onder de fraaiste over deeze stoffe moet gerekend worden, in 1759. onder den volgenden tytel is in het licht gegeeven: Berättelse om Koppers ympande, en waar uit wy by deeze gelegenheid noodig vinden het een

en

tot

A 101

die zelden goed met hen weeten om te gaan. Door de vrees, dwang, en het zitten worden

der

[merged small][ocr errors][ocr errors][ocr errors][merged small][ocr errors][ocr errors]

en ander mede te deelen, terwyl wy hen, die het werkje zelve zouden willen 'leesen, en de Sweed. sche taal niet mogen verstaan, wyzen na het zes. en twintigste deel van het Hamburg scb Magazin, waar in de Hooggel. Hr. MURRAY eene Hoogduitsche vertaaling van hetzelve heeft gegeeven.

De ondervinding heeft den Hr. Schultz geleerd, dat vette menschen doorgaans goedaardige pokjes krygen , en dit bevestigt hy ook met het getuigenis van den Hr. Hadow, die menschen, twee honderd. er sestig ponden weegende, met goed gevolg ingeënt heeft. Verzweeringen agter de ooren, en een uitslag op het hoofd hebben aan de inenting geen padeel aangebragt, gelyk met den Schryver de Hr. VAN ROSENSTEIN waargenomen heeft; ook is de inenting niet kwaad geweest in zulke onderwerpen, die met kliergezwellen geplaagd waren. Doch hy begrypt, dat kinderen met de Engelsche ziekte niet behooren ingeënt te worden, hoewel in syne tegenwoordigheid de Hr. ARCHER een kind mec de Engelsche ziekte heeft ingeënt, welk maar vyf pokjes kreeg, doch naderhand een koorsje en eene verzweering onder den oxel. Hy Nuit ook ongedaane vrysters uit, dewyl hy ondervonden heeft, dat deeze ook na de natuurlyke pokjes eene jee pende koorts krygen. Sy, die de scheurbujk heb. ben

schoon niet wel konnende ingeënt worden, hebben egter niet zelden de natuurlyke ziekte gelukkig overwonnen. Verscheide lyders zyn ingeent, die venusziekte hadden, en hebben de pokjes dus gelukkig overwonnen. Alle die aan den drank overgegeeven zyn, kunnen deeze operatie niet ondergaan. Doch de jigtpynen maaken geene uitzondering, en men heeft gezien, dat menschen, die kort te vooren eenen tusschenpoozende koorts gehad hadden , zoo veel te gemakkelyker ingeënt zyn, doch somtyds heeft de Schryver gezien, dat zoo eene koorts in plaatse van de etterkoorts ge

komen

Pag. 5. derzelver gezondheid en natuurlyke vermogens

bedorven, de groeijing en kragten, welke eens belet zyn, konnen in vervolg van tyd niet wor. den wedergegeeven. De verzwakte zenuwen maaken hun tot de jigt geneigd; hunne lig. hamen, die vol fappen zyn, altyd warm gehou. den, en niet genoeg bewoogen worden, zyn

aan

komen is, en dat dezelve in andere verdweenen is, zoo dra de pokjes uitkwamen. De Hr. SCHULTZ pryst zeer sterk de voorbehoedende pillen van den Hr. VAN ROSENSTEIN die te gelyk met den Hr. BAECK hem verzekerd heeft, dat de Aethiops mineralis somtyds eene kwyliog veroorzaakt heeft. Schoon hy 'eene nauwkeurige levensregeling aanpryft, om het lighaam te bereiden, raad hy egter , dać dezelve niet te streng zy. Op deezen tyd pryst hy de voedbaden zeer sterk. Hy raad den draad voor de inenting in een houten doosje, doch niet in een vlesje te bewaaren, en denzelven by het vuur te droogen. Aan de gemaakte wonde fchryft hy geen voordeel toe. Tot op den tyd, wanneer hy dit werkje schreef, had hy nooit digte, veel minder samenvloeyende, pokjes na de inenting waargenomen. In eene vryster van twee- en twintig jaared, heeft hy va de inenting eene kwyling zien ontstaan, schoon sy niet meer dan honderd- en vyftig pokjes had.' Wanneer 'er gezwellen onder den oxel komen, raad hy dezelven vroeg te openen, op dat de etter zich niet uitstorte in de holligheid van de borst, gelyk de Hr. VAN ROSENSTEIN heeft waargepomen in een kind, welk de natuurlyke pokjes had, die niet kwaadaartig waren. Deeze zelfde Heer heeft eens een eerstgeboore kind met korsten van de pokjes zien ter waereld komen.

Dat de inenting naderband meer in gebruik gekomen is, blykt uit het werkje van den Hooggel. Hr. MURRAY, voor korten tyd in het licht gegeven waar van wy reeds gesprooken hebben in IV.D. 3. St. pag. 586.

[ocr errors][ocr errors][merged small]

aan verscheide soorten van uitslag, verzweerin-
gen, de fcheurbuik, en wormen onderworpen,
wanneer de kinderen genoodzaakt worden, de-
zelfde spysen met hunne ouders te eeten, en
zich na hunne levenswyze te fchikken. Wan-
neer een jongeling tusschen de 14 en 21 jaa- Pag. 7.
ren oud is, staat hy voor nieuwe ziekten bloot.
In deezen leeftyd moet de opvoeding , zoo wel
ten aanzien van den geeft, als van het lighaam,
zeer nauwkeurig in acht genomen worden. Let
men niet na behooren daar op, dan schiet hy
wel haast, of ten minsten voor fyn agt- en .
twintigste jaar het leeven daar by in, het zy
door heete, het zy door uitteerende ziekten; of,
zoo hy in het leeven blyft, moet hy vervolgens
elken misslag zeer duur betaalen. Wanneer de
mannelyke jaaren komen, welke geschikt zyn
tot de voortteeling, en tot het werk, dan ont-
breeken dikwils de daar toe noodige kragten,
indien men in de voorige jaaren geene goede
levensregeling gehouden heeft, of laaten zulks
alleenlyk voor eenen tyd toe.

Heeft een man Paz. 8.
in tegendeel zich wel gedraagen, eer hy tot fy-
ne rype jaaren komt, dan kan hy veel werk
uitstaan, zonder door den last gedrukt te wor-
den. Hy is egter in deezen ouderdom bloot-
gesteld aan ontsteekingen van de borst en an-
dere deelen, vooral aan heete koortsen, en
aambeijen. Heeft hy zich eene sleepende ziek-
te op den hals gehaalt, dan neemt dezelve meer
en meer de overhand. Indien men tot eenen
hoogen ouderdom komt, dan verdroogen onze
fappen, vliesen, vaten, aderen, vleesch, en
beenderen, sy groeijen te samen, en worden ver-
hard. Men moet zich zelve dan niet te veel
vergen, minder op eens, doch dikwils eeten,

meer

[ocr errors]

meer slaapen, zich weinig bekommeren. In deeze jaaren staat men bloot voor verstoppingen in de ingewanden, den steen, de jigt, aamborstigheid, den noest, uitslag, loopende 00gen, het vuur, draajingen in het hoofd, flauwtens, en eene beroerte. Aderlatingen en foort. gelyke middelen moeten in oude menschen spaarzaam gebruikt worden. Sommige der sleepende ongemakken zyn ongeneeslyk, andere dienen om het leven te ondersteunen.

Men kan de verschillende ouderdommen niet Pag. II.

bepaalen na een zeker getal jaaren, sommige ' worden reeds in hun vyftigste jaar door den last van den ouderdom gedrukt, en andere in tegendeel hebben in het

zeventigste jaar hunne mannelyke sterkte niet verlooren. Zeldzaam is het, wanneer iemand het honderste jaar berykt, men vindt evenwel onder den gemeenen man, vooral onder zulken, die in drooge, hooge, landen, of eilanden woonen , fommige, welke de helft van de tweede eeuw overleeven; en in het jaar 1762. heeft men een' man gezien, die het 185. jaar berykt had. De opvoeding en levenswyze brengen veel toe tot de ongelykheid der menschelyke jaaren, doch men moet ook iet toefchryven aan de gezondheid en sterkte der voorouders. Veele voornaame persoonen worden door erfelyke ziekten geplaagd tot hunnen dood, daar in tegendeel een boer synen nakomelingen gezondheid en sterkte mededeelt, wanneer hy niet in staat is,

hen andere voordeelen te geeven. Pag. 12.

Hy, die fyne gezondheid hoog acht, zal zeer nauwkeurig de hoeveelheid en eigenschappen van fyne spysen bepaalen. Men moet drinken en eeten, of om den dort en honger te stil.

fen,

« VorigeDoorgaan »